EKUMENIZMNING TARIXIY ILDIZLARI VA RIVOJLANISHI - Safarova Shohsanam Baxtiyor qizi (Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi, 2026)
Ekumenizm (grekcha oikoumene — “butun dunyo”) xristian dunyoqarashining eng muhim ilmiy va ma’naviy tendensiyalaridan biri bo‘lib, u cherkovlar o‘rtasidagi birlik va hamjihatlik g‘oyasini ilgari suradi. Bu harakatning mohiyati xristianlikdagi konfessiyaviy farqlarni bartaraf etish, o‘zaro ishonch va muloqotni kuchaytirish orqali umumiy insoniy qadriyatlar atrofida birlashishdir. Ekumenizm XX asrning ikkinchi yarmidan boshlab faqat diniy yoki teologik doktrina emas, balki ijtimoiy-gumanitar va siyosiy ahamiyatga ega global harakatga aylandi.  Ekumenik g‘oyalar zamonaviy ko‘rinishda ilk bor 1910 yilda Shotlandiyaning Edinburg shahrida bo‘lib o‘tgan Butunjahon missionerlik konferensiyasida shakllana boshladi. Mazkur anjumanda protestant va anglikan missionerlar xristianlikning asosiy vazifasi  “birlik  va  hamjihatlikka  intilish”  ekanini  ta’kidladilar.  Shu  maqsad  bilan keyinchalik “Hayot va xizmat” (Life and Work, 1925) va “Iymon va tartib” (Faith and Order,  1927)  kabi  harakatlar  paydo  bo‘ldi.  1948  yilda  esa  bu  harakatlar  asosida Butunjahon  cherkovlar  kengashi  (World  Council  of  Churches,  WCC)  tuzildi.  U dunyodagi  pravoslav  va  protestant  jamoalarni  birlashtirgan  yirik  tashkilot  sifatida konfessiyalararo diniy muloqotning institutsional maydonini yaratdi.  Katolik  cherkovi  uzoq  vaqt  davomida  ekumenizm  masalasiga  ehtiyotkorona yondashgan bo‘lsa-da, XX asrning 60-yillarida bu jarayonga rasmiy ravishda qo‘shildi. 1962–1965-yillarda  o‘tkazilgan  II Vatikan  kengashida  qabul  qilingan Unitatis Redintegratio, Lumen Gentium va Nostra Aetate kabi muhim hujjatlar katolik cherkovining boshqa konfessiyalar hamda turli dinlarga bo‘lgan munosabatini tubdan yangilab berdi. Ushbu hujjatlarda xristianlarning yagona e’tiqod asosida birlashishi va boshqa dinlarga hurmat ruhida yondashish zarurligi alohida urib ko‘rsatildi. Natijada, ushbu  kengash  ekumenizmni  katolik  cherkovining  e’tiqodiy  tizimi  doirasida mustahkamlab,  uni  diniy  ta’limot  va  ilmiy  qarashlarning  muhim  tarkibiy  qismiga aylantirdi.