JADIDLAR: BIZ BILMAGAN O‘TMISH VA BIZGA AYTILMAGAN HAQIQATLAR - Arziqulova Dilobar Narmuhammad qizi, (Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi, 2026)
Annotatsiya. Ushbu maqola XX asr boshida Turkiston ijtimoiy-siyosiy, iqtisodiy va madaniy hayotida  tub  burilish  yasagan  jadidchilik  harakati  vakillarining  darsliklarda ochiqlanmagan  faoliyat  qirralarini  arxiv  materiallari  va  zamonaviy  tarixiy  tahlillar asosida  tadqiq  etadi.  Muallif  an’anaviy  "ma’rifatparvarlik"  tushunchasining  tor doirasidan chiqib, jadidizm mohiyatini milliy davlatchilikni qayta tiklashga qaratilgan keng ko‘lamli va mukammal o‘ylangan strategik loyiha sifatida tahlil qiladi.   Maqolaning asosiy mazmuni jadidlar faoliyatining bizga kam ma’lum bo‘lgan uchta  muhim  ustuniga  qaratilgan.  Birinchidan,  jadidlarning  "milliy  investorlar" sifatidagi roli yoritiladi: ularning milliy sarmoyani ilm-fanga yo‘naltirish, aksiyadorlik jamiyatlari  va  shirkatlar  tuzish  orqali  iqtisodiy  mustaqillikka  erishish  borasidagi biznes-modellari  o‘rganiladi.  Ikkinchi  yo‘nalishda  esa  jadidchilikning  "maxfiy diplomatiyasi"  tahlil  etiladi;  xususan,  talabalarni  Germaniya  va  boshqa  G‘arb davlatlariga o‘qishga  yuborish ortidagi  asl  maqsad  —  bo‘lajak  mustaqil davlatning harbiy,  texnik  va  diplomatik  elitasi  zaxirasini  yaratish  strategiyasi  ochib  beriladi. Uchinchi  qismda  esa  jadidlar  duch  kelgan  ijtimoiy  fojea  —  mustamlakachi  tuzum tazyiqi va jamiyat ichidagi mutaassib qatlamning ayovsiz qarshiligi o‘rtasidagi "ruhiy muhoraba" tahlil qilinadi.   Shuningdek,  maqolada  1930-yillardagi  qatag‘on  fojiasining  shunchaki mafkuraviy  emas,  balki  chuqur  geosiyosiy  sabablari  arxiv  hujjatlari  asosida ko‘rsatiladi.  Sho‘ro  hokimiyatining  jadidlar  tomonidan  ilgari  surilgan  "Yagona Turkiston" va "Milliy birlik" g‘oyalaridan nega bunchalik xavfsiragani ilmiy dalillar bilan isbotlanadi. Yakuniy qismda jadidlar merosining bugungi "Uchinchi Renessans" poydevoridagi  o‘rni  va  ularning  amalga  oshmagan  g‘oyalarining  zamonaviy O‘zbekiston  taraqqiyoti  uchun  strategik  dolzarbligi  asoslab  berilgan.  Maqola  keng kitobxonlar ommasi, tarixchi olimlar va milliy o‘zlikni anglashga intiluvchi yoshlar uchun mo‘ljallangan.