MIGREN – KELIB CHIQISHI, BELGILARI, DIAGNOSTIKASI VA ZAMONAVIY DAVOLASH - Xodjamova Gulbaxor Adhamjon qizi,; Alijonov Abdulahad Akbarjon o‘g‘li, (Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi, 2026)
Annotatsiya: Ushbu maqolada Migrenning kelib chiqish sabablari, patogenezi, klinik belgilari, diagnostikasi va zamonaviy davolash usullari ilmiy asosda yoritiladi. Migren  —  bu  markaziy  asab  tizimining  surunkali  nevrologik  kasalligi  bo‘lib, takrorlanuvchi  bosh  og‘rig‘i  xurujlari  bilan  kechadi  va  ko‘pincha  bir  tomonlama, pulsatsiyalovchi xarakterga ega bo‘ladi. Epidemiologik ma’lumotlarga ko‘ra, migren dunyo aholining taxminan 10–15% ida uchraydi hamda ayollarda erkaklarga nisbatan 2–3 barobar ko‘proq kuzatiladi.Kasallik etiologiyasi ko‘p omilli bo‘lib, irsiy moyillik, neyro-gumoral  mexanizmlar    buzilishi,  serotonin  almashinuvining  o‘zgarishi, trigeminal nerv tizimi faollashuvi hamda tashqi omillar (stress, uyqu yetishmovchiligi, gormonal  o‘zgarishlar  va  ayrim  oziq-ovqat  mahsulotlari)  muhim  rol  o‘ynaydi. Patogenezida  miya  qon  tomirlari  tonusining  o‘zgarishi  va  neyrogen  yallig‘lanish jarayonlari  asosiy  ahamiyatga  ega.  Migren  klinik  jihatdan  bosh  og‘rig‘i  xurujlari, ko‘ngil  aynishi,  qusish,  fotofobiya  va  fonofobiya  bilan  namoyon  bo‘ladi,  ayrim holatlarda esa aura (ko‘rish yoki sezgi buzilishlari) bilan kechadi. Diagnostika asosan klinik  mezonlarga  asoslanadi,  ammo  boshqa  nevrologik  kasalliklarni  istisno  qilish maqsadida  MRT  va  KT  tekshiruvlari  qo‘llaniladi.  Zamonaviy  davolash  usullari simptomatik va profilaktik yondashuvlarni o‘z ichiga oladi. Xurujni bartaraf etishda nosteroid yallig‘lanishga qarshi dorilar, shuningdek triptanlar (masalan, Sumatriptan) samarali hisoblanadi. Profilaktik davolashda esa beta-blokatorlar, antidepressantlar va antikonvulsantlar  qo‘llaniladi.  Shu  bilan  birga,  turmush  tarzini  to‘g‘rilash,  stressni kamaytirish  va  individual  trigger  omillarni  aniqlash  muhim  ahamiyatga  ega. Zamonaviy diagnostika va kompleks davolash yondashuvlari migren bilan og‘rigan bemorlarning hayot sifatini sezilarli darajada yaxshilashga imkon beradi.