QORAXONIYLAR DAVLATI: BIRINCHI MUSULMON TURK DAVLATI VA UNING ISLOM SIVILIZATSIYASIDAGI MEROSI - Turdiyev Abror Muxitdin o’g’li, (Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi, 2026)
Annotatsiya Ushbu maqola Qoraxoniylar xonligini (840–1212) Markaziy Osiyo turk xalqlari orasida Islomni davlat dini sifatida qabul qilgan birinchi mustaqil davlat sifatida tadqiq etadi. Arabcha va forscha yilnomalarga, tangashunoslik manbalariga hamda so'nggi arxeologik  topilmalarga  asoslanib,  ushbu  tadqiqot  Satuq  Bughra  Xon  (vaf.  955) davrida  amalga  oshirilgan  Qoraxoniylarning  Islomga  kirishi  jarayonining  siyosiy, ilohiyot va madaniy jihatlarini tahlil qiladi. Maqolada Qoraxoniylar islom ta'limoti, davlat boshqaruvi va adabiy madaniyatining keng turk olamiga tizimli ravishda kirib borishidagi  muhim  ko'prik  vazifasini  o'tagan,  shu  orqali  keyingi  turk  musulmon davlatlarining  —  Saljuqiylar,  Gʻaznaviylar  va  Temuriylarning  —  taraqqiyot yo'nalishini  belgilab  bergan,  degan  xulosa  ilgari  suriladi.  Qoraxoniy  homiyligida yozilgan  Yusuf  Xos  Hojib  va  Mahmud  Koshgʻariyning  asarlari  turk  islom sivilizatsiyasining  asosiy  matnlari  sifatida  alohida  tahlil  qilinadi.  Topilmalar  turkiy diyorlari islomlashtirish jarayonida Saljuqiylarga ustuvorlik beruvchi an'anaviy tarixiy davrlashtirish tushunchasiga shubha tug'diradi.