GAZNI QURITISHDA ISHLATILGAN SEOLITLARNING XOSSALARINI O'RGANISH - Rustamov Doston Isroil o‘g‘li; Amirkulov Nuritdin Sayfullayevich (Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi, 2026)
Annotatsiya:  Ushbu  maqolada  tabiiy  gaz  va  uglevodorod  gazlarini  chuqur quritishda qo'llaniladigan seolitli molekulyar elaklarning adsorbsion, fizik-mexanik va regeneratsion  xossalari  ilmiy  tahlil  qilindi.  Gazni  quritish  jarayonida  seolitning samaradorligi faqat suv bug'ini yutish sig'imi bilan emas, balki g'ovak o'lchami, kation tarkibi, donadorlik, mexanik mustahkamlik, issiqlikka chidamlilik, massaalmashinish tezligi  va  ishlatilgandan  keyingi  ifloslanish  darajasi  bilan  belgilanadi.  Tadqiqot konsepsiyasi  3A,  4A,  5A  va  13X  turdagi  seolitlarni  solishtirish,  ishlatilgan adsorbentlarda suv sig'imi pasayishi, g'ovaklarning bloklanishi, koks va tuzlar bilan ifloslanishi, regeneratsiya samaradorligi hamda kolonna bosim yo'qotilishiga ta'sirini baholashga  yo'naltirildi.  Maqolada  seolitlarning  xossalarini  aniqlash  uchun gravimetrik  namlik,  statik  suv  adsorbsiyasi,  BET  yuzasi,  XRD,  FTIR,  TGA/DSC, ezilish mustahkamligi va yirik-mayda fraksiya tahlili kabi  metodlar tavsiya qilindi. Tahlil  shuni  ko'rsatadiki,  3A  seoliti  suvni  selektiv  yutishi  sababli  gazni  chuqur quritishda eng xavfsiz adsorbentlardan biri hisoblanadi; 4A va 13X esa suv bilan birga CO2, H2S, merkaptanlar yoki kislorodli birikmalarni ham yutishi mumkinligi sababli ularni  tanlash  gaz  tarkibi  va  texnologik  maqsadga  bog'liq.  Ishlatilgan  seolitlarning xossalarini  muntazam  nazorat  qilish  adsorberning  xizmat  muddatini  uzaytirish, regeneratsiya  energiya  sarfini  kamaytirish  va  gazni  qayta  ishlash  qurilmalarida gidratlanish, korroziya hamda muzlash xavfini pasaytirishda muhim ahamiyatga ega.