YAKKA HUJAYRA DARAJASIDA TAHLIL ATSIDOZ VA ALKALOZ SHAROITIDA EOZINOFILLARNING TURLI KICHIK TIPLARGA AJRALISHI - Azizov Dilmurod,; Azimov Shohijaxon, (Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi, 2026)
Annotatsiya: Ushbu sharhli maqola atsidoz (kislotali muhit) va alkaloz (ishqoriy muhit) sharoitlarida eozinofil granulotsitlarning kichik turlarga ajralishi va ularning funktsional  qayta  tuzilishini  yakka  hujayra  darajasidagi  zamonaviy  tahlil  usullari asosida  o‘rganishga  bag‘ishlangan.  So‘nggi  o‘n  yillikda  olib  borilgan  ilmiy tadqiqotlar eozinofillarning nafaqat allergik va parazitar kasalliklardagi an’anaviy roli,  balki  ularning  turli  to‘qima  mikromuhitlariga  moslashuvchan  va  fenotipik jihatdan geterogen hujayralar ekanligini isbotladi [1]. Ayniqsa, hujayradan tashqari muhitning  pH  darajasining  o‘zgarishi  eozinofillarning  yashash  muddati, degranulyatsiya faolligi, ekstrasellyulyar tuzoqlar hosil qilish qobiliyati va ularning yallig‘lanish  reaksiyalaridagi  ishtirok  darajasiga  sezilarli  ta’sir  ko‘rsatadi  [2]. Tadqiqotlar shuni ko‘rsatdiki, atsidoz sharoitida eozinofillar apoptozga chidamlilik kasb  etadi  va  uzoqroq  yashaydi,  bu  esa  surunkali  yallig‘lanish  jarayonlarining saqlanib qolishiga olib keladi [3]. Atsidozning bu ta’siri siklik adenozin monofosfat (tsAMF)  yo‘lining  faollashishi  va  G-oqsil  bilan  bog‘langan  retseptor  65  (GPR65) orqali amalga oshiriladi [4]. Aksincha, alkaloz sharoitida eozinofillar faollashuvining oshishi, ularning to‘qimalarga migratsiyasining kuchayishi va trombozga moyillikning ortishi kuzatiladi [5]. Maqolada, shuningdek, eozinofillarning asosiy ikki kichik turi - yallig‘lanishga  qarshi  pro-eozinofillar  va  homeostazni  saqlovchi  regulyator eozinofillar haqidagi zamonaviy tushunchalar tahlil qilinadi [6]. Yakka hujayra RNK ketma-ketliklarini aniqlash (single-cell RNK sequencing) va massa spektrometriyasi kabi  yuqori  o‘tkazuvchanlikka  ega  texnologiyalar  pH  ta’sirida  eozinofillar  gen ekspressiyasidagi o‘zgarishlarni aniqlash imkonini berdi [7]. Ushbu sharhda 2015-2025 yillar oralig‘ida nashr etilgan xalqaro ilmiy bazalardagi tadqiqotlar natijalari tizimlashtirilgan  bo‘lib,  natijalar  atsidoz  va  alkaloz  sharoitlarida  eozinofillarning fenotipik o‘zgarishlari mexanizmlarini va ularning klinik ahamiyatini yoritadi.