10 kV HAVO LINIYALARIDA ENERGIYA ISROFLARINI KAMAYTIRISHNING SAMARALI USULLARI - Bahrom Bobomurodov (Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi, 2026)
Elektr  energetikasi  mamlakat  iqtisodiyotining  asosiy  tarmoqlaridan  biri hisoblanadi. Sanoat korxonalari, qishloq xo‘jaligi, transport va aholi iste’molchilarini uzluksiz elektr energiyasi bilan ta’minlash elektr tarmoqlarining samarali ishlashiga bog‘liq. Elektr energiyasini ishlab chiqarish va uzatish jarayonida ma’lum miqdorda texnik yo‘qotishlar yuzaga keladi. Ushbu yo‘qotishlar elektr ta’minoti korxonalarining iqtisodiy ko‘rsatkichlariga salbiy ta’sir ko‘rsatadi. 10 kV havo liniyalari elektr energiyasini iste’molchilarga yetkazib berishda keng qo‘llaniladi. Ushbu liniyalarning afzalliklari bilan bir qatorda ayrim kamchiliklari ham mavjud. Jumladan, atmosfera ta’siri, o‘tkazgichlarning eskirishi, ortiqcha yuklama va texnik nosozliklar energiya yo‘qotishlarining ortishiga sabab bo‘ladi. Energiya  yo‘qotishlarining  asosiy  sababi  o‘tkazgichlarning  elektr  qarshiligi bilan  bog‘liq.  Elektr  toki  sim  orqali  o‘tganda  energiyaning  bir  qismi  issiqlik ko‘rinishida yo‘qoladi. Tarmoq yuklamasining ortishi esa ushbu yo‘qotishlarni yanada ko‘paytiradi.  Bundan  tashqari,  reaktiv  quvvatning  mavjudligi  ham  elektr energiyasining samarasiz sarflanishiga olib keladi. Elektr  tarmoqlarida  energiya  isroflarini  kamaytirishning  muhim yo‘nalishlaridan biri tarmoqlarni modernizatsiya qilish hisoblanadi. Eskirgan simlarni zamonaviy  o‘tkazgichlarga  almashtirish  orqali  energiya  yo‘qotishlarini  sezilarli darajada kamaytirish mumkin. Zamonaviy simlar yuqori mexanik mustahkamlikka ega bo‘lib, elektr qarshiligi ham nisbatan past bo‘ladi.