ABUL YUSR AL PAZDAVIYNING ILMIY MEROSI VA MOTURIDIYLIK MAKTABIDAGI O‘RNI - Haqberdiyev Abdullo (Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi, 2026)
Annotatsiya: Mazkur maqolada islom ilohiyotining muhim tarmogʻi boʻlmish kalom ilmining paydo boʻlishi, rivojlanishi va Movarounnahrda shakllanishi tarixiy-ilmiy  nuqtai  nazardan  tahlil  qilingan.  Maqolada  aqoid  (kalom)  ilmining  VIII  asrda mustaqil fan sifatida vujudga kelgani, uning turli nomlar bilan atalishi va toʻrtta asosiy tasnifga  —  ilohiyot,  nubuvvat,  kavniyot  va  samʼiyotga  boʻlinishi  haqida  maʼlumot berilgan. Muallif  Movarounnahrda  hanafiy  mazhabining  tarqalishi  va  kalom  ilmining rivojlanishida Abu Mansur Moturidiyning (v. 333/944) tutgan markaziy oʻrnini yoritib bergan. Olmon tadqiqotchisi Ulrix Rudolfning moturidiya taʼimoti rivojlanishini uch bosqichga ajratgan nazariyasi tanqidiy tahlil qilinib, mahalliy tadqiqotchi S.Oqilovning mulohazalari bilan boyitilgan. Maqolaning asosiy eʼtiboro XI asr oxirida Nasaf vohasidan yetishib chiqqan uch buyuk alloma  Sadrul-islom Abul-Yusr Muhammad ibn Muhammad Pazdaviy, uning akasi  Faxrul-islom  Abul-Hasan  Ali  ibn  Muhammad  Pazdaviy  va  Abul-Muin Nasafiylarning  moturidiya  taʼimotining  Samarqandda  mustahkamlanishidagi birgalikdagi ilmiy faoliyatiga qaratilgan. Xulosada moturidiya taʼimotining hanafiya maktabi  anʼanalari  zaminida  oʻziga  xos  kalom  maktabi  sifatida  shakllanishi  va takomillashuvi umumlashtirilgan.