O‘ZBEKISTON TIJORAT BANKLARIDA AKTIV-PASSIVLARNI BOSHQARISH MEXANIZMI. (“IPOTEKA BANK” ATIB MISOLIDA) - G‘oziyev Rustam Eshkuvatovich (Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi, 2025)
O‘zbekiston tijorat banklari milliy iqtisodiyotda muhim rol o‘ynaydi. 2025-yil holatiga ko‘ra mamlakatda 33 ta tijorat banki faoliyat yuritmoqda, ularning umumiy aktivlari 652 trillion so‘mga yetgan. Ulardan 19 tasi davlat ulushiga ega, 14 tasi xususiy va xorijiy investitsiyalar asosida ishlaydi. Mamlakatdagi kredit portfeli hajmi 2024-yilda  370  trillion  so‘mni  tashkil  etdi.  Ushbu  sharoitda  aktiv-passivlarni  boshqarish banklarning barqarorligini ta’minlashda hal qiluvchi omilga aylangan. Tijorat banklari O‘zbekiston  moliyaviy  tizimining  asosiy  bo‘g‘ini  bo‘lib,  2024-yil  oxiriga  kelib ularning  umumiy  kapitali  78  trillion  so‘mga  yetdi.  Ular  mamlakatdagi  barcha depozitlarning  91.3  foizini,  korporativ  kreditlarning  esa  89.6  foizini  boshqaradi. O‘zbekiston bank tizimi 2023-yilda YAIMning 22.7 foizini moliyalashtirdi. Tijorat banklarining  asosiy  funksiyalari  quyidagilardan  iborat:  jismoniy  va  yuridik shaxslardan depozitlarni jalb qilish (268 trillion so‘m), kreditlar ajratish (370 trillion so‘m),  plastik  kartochkalar  orqali  to‘lovlar  xizmatlari  (2024-yilda  1,6  milliard tranzaksiya), valyuta operatsiyalari (82 trillion so‘m hajmda). Moliyaviy vositachilik orqali banklar ishlab chiqaruvchilarning kapitalga bo‘lgan ehtiyojini qoplab, iqtisodiy o‘sishni ta’minlaydi. Bank samaradorligining asosiy ko‘rsatkichlari — ROA (1.7%), ROE (14.5%), joriy likvidlik koeffitsienti (1.15 birlik) va kredit portfeli sifati (NPL — 4.2%) hisoblanadi. Banklar real sektor bilan 31 ta davlat dasturi doirasida bevosita hamkorlik qiladi.