"Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi" jurnali pedagogik faoliyat bilan shug‘ullanayotgan professor -o‘qituvchlarning faoliyatini keng miqyosda yoritish va ularning ta’lim rivojiga qo‘shayotgan xissalari, ilmiy yutuqlarini o‘z saxifalarida aks ettirgan xolda respublika miqyosida va undan tashqarida keng ommani qo‘llab quvvatlash va soxani rivojlantirish maqsadiga safarbar etishdan iborat.
AQLIY RIVOJLANISHI ORQADA QOLGAN BOLALARDA NUTQ NUQSONLARINI BARTARAF ETISHNING PSIXONEVROLOGIK JIHATLARI
Annotatsiya: Mazkur maqolada aqliy rivojlanishi orqada qolgan bolalarda kuzatiladigan nutq nuqsonlarining kelib chiqish sabablari va ularni bartaraf etishning psixonevrologik asoslari tahlil qilinadi. Tadqiqotning asosi intellektual yetishmovchilik hamda markaziy nerv tizimidagi funksional o‘zgarishlarning nutq apparatiga ta’sirini o‘rganishga qaratilgan. Nutq rivojlanishidagi buzilishlarni shunchaki pedagogik kamchilik emas, balki bosh miya qobig‘idagi neyronlararo aloqalarning o‘ziga xosligi bilan bog‘liq murakkab jarayon sifatida yoritib beradi. Maqolada nutqiy nuqsonlarni korreksiyalashda nafaqat logopedik mashqlar, balki bolaning ruhiy holati va nevrologik statusini hisobga olgan holda yondashish zarurligi ilmiy asoslangan.
Kalitso‘zlar:aqliy rivojlanish, nutq nuqsonlari, psixonevrologiya, korreksion pedagogika, markaziy nerv tizimi, kognitiv rivojlanish, logopediya, neyropsixologiya.
ALOHIDA YORDAMGA MUHTOJ SHAXSLARNING KASBIY KO‘NIKMALARINI SHAKLLANTIRISHDA IJTIMOIY HAMKORLIK MODELLARI
Annotatsiya: Ushbu maqolada intellektual rivojlanishida nuqsoni bo‘lgan va alohida yordamga muhtoj shaxslarni jamiyatga integratsiya qilishning muhim bosqichi bo‘lgan kasbiy malakalarni shakllantirish masalalari yoritilgan. Tadqiqot davomida maxsus ta’lim muassasalari, oila va ishlab chiqarish korxonalari o‘rtasidagi ijtimoiy hamkorlikning samarali modellari tahlil qilingan. Shuningdek, alohida ehtiyojli shaxslarning mehnat bozoridagi raqobatbardoshligini oshirish va ularni mustaqil hayotga tayyorlashda davlat va nodavlat tashkilotlarining o‘rni ilmiy jihatdan asoslab berilgan. Muallif tomonidan kasbiy ta’lim samaradorligini oshirishga qaratilgan amaliy taklif va tavsiyalar ilgari surilgan.
Kalit so‘zlar: inklyuziv ta’lim, kompensatsiya, kasbiy ko‘nikma, ijtimoiy hamkorlik, intellektual imkoniyati cheklangan shaxslar, korreksion pedagogika, ijtimoiy adaptatsiya, mehnat reabilitatsiyasi.
IMKONIYATI CHEKLANGAN O’QUVCHILAR UCHUN INKLYUZIV TA’LIM SIFATINI OSHIRISH
Annotatsiya: Ushbu maqolada siz hozirgi kunda ta’lim sifatini oshirishda xizmat qilayotgan chora-tadbirlar majmui bilan tanishasiz. Bundan ko’rinib turibdiki, har bir o’quvchilar teng imkoniyatlarga ega ekanligi va ta’lim olishda ularga ko’plab imkoniyatlar yaratilayotganligining guvohi bo’lasiz. Bu imkoniyatlarga inklyuziv ta’lim, integratsiyalashgan ta’limni misol qilib keltirishimiz mumkin.
Kalit so’zlar: inklyuziv ta’lim, integratsiya, individual yondashuv, qonun, farmon, reabilitatsiya, psixologik-pedagogik kuzatuv, interfaol metodlar, korreksion pedagogika.
OʻZBEK ADABIYOTIDA MUALLIM OBRAZI TAVSIFI
Annotatsiya. Muallim obrazi oʻzbek adabiyotida maʼrifat, axloq va ijtimoiy tarbiya tutashgan markaziy timsollardan biridir, ammo uning tavsifiy qatlamlari koʻpincha alohida davrlar kesimida umumlashtirilmagan. Tadqiqotning maqsadi muallim obrazining tarixiy-qiyosiy siljishini aniqlash va badiiy talqindagi barqaror belgilarni ajratishdan iborat. Metod sifatida hermenevtik oʻqish, manbashunoslik va xronologik-tipologik solishtirish qoʻllandi; matnda uch davrga mansub badiiy namunalardagi taʼrif birligi va farqi tekshirildi.
Kalit soʻzlar: badiiy talqin, hermenevtika, maʼrifatparvar qahramon, pedagogik timsol, tarixiy-qiyosiy tahlil
МЕЖДУНАРОДНО-ПРАВОВЫЕ ОСНОВЫ СТРАТЕГИЧЕСКОГО СОТРУДНИЧЕСТВА РЕСПУБЛИКИ УЗБЕКИСТАН И ТУРЕЦКОЙ РЕСПУБЛИКИ (2017–2026 гг.)
АННОТАЦИЯ В статье рассматривается развитие международно-правовой основы сотрудничества между Республикой Узбекистан и Турецкой Республикой в 2017–2026 гг. Особое внимание уделено изменениям, произошедшим после начала нового этапа внешней политики Узбекистана с 2017 г., а также роли международных договоров в укреплении двусторонних отношений. На основе анализа нормативно-правовых актов показано, что в рассматриваемый период сотрудничество двух государств приобрело более системный характер.
Ключевые слова: Узбекистан, Турция, международное право, стратегическое партнерство, международные договоры, парламентская дипломатия, ратификация, внешняя политика.
IQLIM O'ZGARISHI SHAROITIDA EKOLOGIYA OID QONUNCHILIKNI OPTIMIZATSIYALASH ZARURATI
Annotatsiya: Mazkur maqolada iqlim oʻzgarishi zamonaviy ekologik muammolar markazida turgani, ekologiya boʻyicha faoliyat yuritayotgan davlatlar hamda jamiyat oldida ekologik qonunchilikni optimallashtirish masalasi qanchalik dolzarb ekani yoritilgan. O‘zbekiston va jahon tajribasi asosida ekologik qonunchilikda yuzaga kelayotgan muammolar, ularni bartaraf etish yo‘llari, zamonaviy ekologik xavfsizlik sarhadlaridan o‘rin olgan ustuvor sohalar keng yoritiladi. Shu oʻrinda taklif va tavsiyalar ham beriladi.
Kalit soʻzlar: iqlim oʻzgarishi, ekologiya, qonunchilik, optimallashtirish, atrof- muhit, islohotlar, ekologik xavfsizlik, modernizatsiya, barqarorlik, tabiatni muhofaza qilish.
Kalitso‘zlar:aqliyrivojlanish, nutqnuqsonlari, psixonevrologiya, korreksionpedagogika, markaziynervtizimi, kognitivrivojlanish, logopediya, neyropsixologiya.
TEMURIYLAR DAVRIDA AYOLLARNING MADANIY-MAʼRIFIY HOMIYLIGI: SAROYIMULKXONIM, GAVHARSHODBEGIM VA XONZODABEGIM FAOLIYATI MISOLIDA
Annotatsiya. Maqolada XIV asr oxiri — XV asrda Temuriylar davlatida xonadon ayollarining madaniy-maʼrifiy homiylik faoliyati tahlil qilinadi. Tadqiqot obyekti sifatida Saroyimulkxonim, Gavharshodbegim va Xonzodabegim faoliyati olingan. Ayollarning mulkiy huquqi va vaqf taʼsis etish imkoniyatining huquqiy asoslari, meʼmoriy buyurtmachilik amaliyoti, taʼlim muassasalarini moliyalashtirishdagi ishtiroki hamda saroy marosim madaniyati va siyosiy vositachilikdagi oʻrni koʻrib chiqiladi. Muallif bu faoliyatni tasodifiy shaxsiy tashabbus emas, balki turkiy-moʻgʻul anʼanasidagi xotun maqomi, hanafiy huquqidagi vaqf instituti va temuriy davlat homiylik siyosatining kesishmasida yuzaga kelgan tizimli hodisa sifatida baholaydi.
Kalit soʻzlar: Temuriylar, Saroyimulkxonim, Gavharshodbegim, Xonzodabegim, vaqf, vaqfnoma, meʼmoriy buyurtmachilik, madrasa, xonaqoh, xotun maqomi, Bibixonim madrasasi, Musallo majmuasi, Qavomiddin Sheroziy, madaniy homiylik.
GEOGRAFIYANI O‘QITISHDA O'QUVCHILARDA MUSTAQIL VA IJODIY FAOLIYATINI TARKIB TOPTIRISH
Annotatsiya. Ushbu maqolada umumiy o‘rta ta’lim muassasalarida geografiya fanini o‘qitish jarayonida o‘quvchilarning mustaqil va ijodiy faoliyatini shakllantirish hamda rivojlantirishning pedagogik-psixologik asoslari tadqiq etilgan. Muallif tomonidan zamonaviy geografik ta’limda an’anaviy dars berish uslublaridan voz kechib, muammoli ta’lim, loyihaviy o‘qitish va interaktiv metodlarni qo‘llash orqali o‘quvchilarning mustaqil fikrlash qobiliyatini oshirish yo‘llari tahlil qilingan. Shuningdek, dars va darsdan tashqari jarayonlarda o‘quvchilarning ijodiy salohiyatini faollashtiruvchi amaliy topshiriqlar hamda keys-stadilar (case-study) majmuasi ishlab chiqilib, ularning ta’lim samaradorligini oshirishdagi o‘rni asoslab berilgan.
Kalit so‘zlar: geografiya ta’limi, mustaqil faoliyat, ijodiy fikrlash, loyihaviy ta’lim, interaktiv metodlar, muammoli vaziyat, keys-stadi, ta’lim samaradorligi.
KLASSIK VA ZAMONAVIY GEOSIYOSIY MAKTABLARNING O‘ZIGA XOS XUSUSIYATLARI
Annotatsiya. Ushbu maqolada geosiyosat fanining shakllanishi va rivojlanish bosqichlari, xususan, klassik hamda zamonaviy geosiyosiy maktablarning o‘ziga xos xususiyatlari qiyosiy tahlil qilingan. An’anaviy klassik maktablarning geografik determinizm, quruqlik va dengiz kuchlari qarama-qarshiligi (Xartlend va Rimland konsepsiyalari)ga asoslangan qarashlari o‘rganilgan. Shuningdek, hozirgi zamon geosiyosiy maktablarining globalizatsiya, geoekonomika, axborot urushlari va ko‘p qutbli dunyo tartiboti sharoitidagi yangicha yondashuvlari ochib berilgan. Maqola yakunida geosiyosiy maktablar evolyutsiyasining xalqaro munosabatlar va barqaror rivojlanishga ta’siri bo‘yicha ilmiy xulosalar ilgari surilgan.
Kalit so‘zlar: geosiyosat, klassik geosiyosat, zamonaviy geosiyosat, geografik determinizm, Xartlend, Rimland, geoekonomika, ko‘p qutbli dunyo.
RAQAMLI TA’LIM MUHITI VA TEXNOLOGIK VOSITALARDAN FOYDALANISH MEXANIZMI.
ANNOTATSIYA Ushbu ishda raqamli ta’lim muhiti va texnologik vositalardan foydalanish mexanizmlari tahlil qilinadi. Raqamli ta’limning zamonaviy ta’lim tizimidagi o‘rni, uning afzalliklari hamda o‘quv jarayonini samarali tashkil etishdagi imkoniyatlari yoritilgan. Shuningdek, elektron ta’lim platformalari, masofaviy ta’lim texnologiyalari, interaktiv dasturlar va raqamli resurslardan foydalanishning pedagogik hamda texnologik jihatlari ko‘rib chiqilgan. Tadqiqotda ta’lim sifatini oshirish, o‘quvchilarning mustaqil ta’lim olish ko‘nikmalarini rivojlantirish va o‘qituvchilarning kasbiy faoliyatini takomillashtirishda raqamli vositalarning ahamiyati asoslab berilishi bilan birga, raqamli ta’lim muhiti va texnologik vositalardan foydalanish mexanizmi tarkibi jadval asosida yoritib berilgan.. Ish natijalari ta’lim jarayonida zamonaviy axborot-kommunikatsiya texnologiyalarini samarali joriy etish bo‘yicha amaliy tavsiyalar ishlab chiqishga xizmat qiladi.
Kalit so‘zlar: raqamli ta’lim muhiti, texnologik vositalar, axborot- kommunikatsiya texnologiyalari, elektron ta’lim, masofaviy ta’lim, raqamli platformalar, interaktiv ta’lim, ta’lim sifati.
DESIGNING ARTIFICIAL INTELLIGENCE-BASED PERSONALIZED LEARNING IN HIGHER EDUCATION: A CONCEPTUAL MODEL AND PEDAGOGICAL-ETHICAL CONDITIONS
Abstract. This article examines the theoretical and methodological foundations for designing artificial intelligence (AI)-based personalized learning in higher education. The study does not report empirical findings; rather, it presents a conceptual-analytical review grounded in peer-reviewed research and official documents issued by UNESCO and the OECD. The analysis systematizes the potential of AI for learner modelling, learning-outcome prediction, adaptive content selection, individualized feedback, and teacher decision support. Based on the synthesis, a six- component conceptual model is proposed, comprising data acquisition, a dynamic learner profile, a pedagogical decision mechanism, adaptive content, continuous feedback, and ethical-pedagogical governance. The model is founded on a balance between algorithmic automation and meaningful human oversight. The article also discusses data privacy, algorithmic bias, explainability, academic integrity, digital inequality, and the risks of excessive dependence on AI. It argues that AI should be implemented not as a substitute for teachers, but as a tool that supports evidence- informed pedagogical judgement. The proposed model may provide a theoretical foundation for the design of adaptive courses, intelligent tutoring systems, and learning analytics platforms in higher education.
Keywords: artificial intelligence; personalized learning; adaptive learning; learning analytics; learner model; explainable artificial intelligence; academic integrity.
MAXSUS MUHOFAZA ETILADIGAN TABIIY HUDUDLARNING HUQUQIY MAQOMI
Annotatsiya Mazkur maqolada maxsus muhofaza etiladigan tabiiy hududlarning mazmuni, turlari va huquqiy maqomi yoritilgan. Shuningdek, ushbu hududlarni muhofaza qilishning huquqiy asoslari, davlat boshqaruvi, ekologik ahamiyati hamda mavjud muammolar tahlil qilingan. Tabiiy resurslardan oqilona foydalanish, biologik xilma- xillikni saqlash va ekologik xavfsizlikni ta'minlash masalalari ko‘rib chiqilgan. Maqolada maxsus muhofaza etiladigan tabiiy hududlarni samarali boshqarish va ularni takomillashtirish bo‘yicha takliflar ham berilgan.
Kalit so‘zlar: Maxsus muhofaza etiladigan tabiiy hududlar, huquqiy maqom, ekologik xavfsizlik, biologik xilma-xillik, tabiatni muhofaza qilish, davlat qo‘riqxonalari, milliy tabiat bog‘lari, biosfera rezervatlari, tabiat yodgorliklari, ekologik qonunchilik, tabiiy resurslar, ekologik nazorat, hayvonot dunyosi, o‘simlik dunyosi, ekologik muvozanat, barqaror rivojlanish, ekologik ta'lim, ekologik monitoring, huquqiy muhofaza, atrof-muhit.
MRZO ULUGʻBEKNING OʻRTA ASRLAR ASTRONOMIYASI TARAQQIYOTIGA QOʻSHGAN HISSASI
Annotatsiya. Maqolada "Ziji jadidi Koʻragoniy" asarining tuzilishi, ilmiy mazmuni va aniqlik koʻrsatkichlari tahlil qilinadi. Asarning yaratilish jarayoni, unda qoʻllangan kuzatuv va hisoblash usullari, yulduzlar katalogining oʻziga xosligi hamda asar merosining Sharq va Gʻarb astronomiyasidagi oʻrni koʻrib chiqiladi.
Kalit soʻzlar: Ziji jadidi Koʻragoniy, Mirzo Ulugʻbek, yulduzlar katalogi, ekliptika ogʻishi, yulduz yili, astronomik jadval, Samarqand rasadxonasi.
Ushbu maqola reabilitatsiya va fizik terapiyaning ahamiyatini, maqsadlarini va metodlarini ko'rib chiqadi. Reabilitatsiya jarayonining muhim bosqichlari, shuningdek, jismoniy faoliyat va sog'liqni saqlashdagi o'rni hamda zamonaviy yondashuvlar haqida ma'lumot beriladi. Maqola shuningdek, bemorlarning hayot sifatini oshirishga qaratilgan innovatsion usullarni taqdim etadi.
Kalit so’zlar: Reabilitatsiya, Fizik terapiya, Jismoniy faoliyat, Sog'liqni saqlash, Innovatsion yondashuvlar
Copyright (c) 2024 Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
JAG'-YUZ ANOMALIYALARIDA SEFALOMETRIK (TRG) KO'RSATKICHLARINI TAHLIL QILISH: KLINIK-DIAGNOSTIK AHAMIYATI
Ushbu maqolada bolalarda jag'-yuz sohasining turli anomaliyalarida boshning lateral rentgenogrammasi (teleroentgenogramma, TRG) asosida o'tkazilgan sefalometrik tahlil natijalari yoritilgan. Tadqiqot davomida 17 ta sefalometrik parametr bo'yicha distal va mezial okklyuziyaga ega bo'lgan bemorlar guruhlari fiziologik okklyuziyaga ega nazorat guruhi bilan qiyoslandi. Natijalar sagittal jag' nomutanosibliklarining diagnostikasida SNA, SNB va ANB burchaklarining, shuningdek ANS–PNS masofasining ahamiyatli farqlanishini ko'rsatdi. Olingan ma'lumotlar ortodontik davolash rejasini individuallashtirish uchun amaliy ahamiyatga ega.
Kalit so'zlar: sefalometriya, teleroentgenogramma (TRG), jag'-yuz anomaliyalari, ortodontik diagnostika, SNA, SNB, ANB burchagi, okklyuziya.
ZAMONAVIY SOLIQ TIZIMLARINING AMAL QILISH XUSUSIYATLARI
Annotatsiya: Ushbu tezisda rivojlangan mamlakatlarda soliq tizimlarini amal qilishni o‘rganish natijalari keltirilgan bo‘lib, unda soliq tizimini tuzilishi, ularda o‘ziga xos xususiyatlari, xususan bevosita va bilvosita soliqlarning nisbati tahlil etilgan. Shuningdek, jahon iqtisodiyotida amal qilayotgan soliq tizimlarining anglo- sakson, yevro-kontinental, Lotin Amerikasi va aralash modellarining amal qilishning asosiy xususiyatlari qarab chiqilgan.
Kalit so‘zlar: soliq, soliq tizimi, soliq siyosati, bevosita soliq, bilvosita soliq, soliq turlari.
HOW GAMES IMPROVE ENGLISH LEARNING FOR YOUNG LEARNERS.
Abstract. Games have become one of the most effective methods for teaching English to young learners because they make lessons more enjoyable, interactive, and meaningful. This paper examines the role of games in improving children’s English learning by reviewing previous studies. It discusses how educational games increase learners’ motivation, develop vocabulary and speaking skills, encourage classroom interaction, and support social and cognitive development. The study also highlights the importance of selecting games that are appropriate for learners’ age, language level, and learning objectives. Based on the reviewed literature, it can be concluded that games are valuable teaching tools that help young learners acquire English more effectively while creating a positive and engaging learning environment.
Key words: Games, young learners, English language teaching, vocabulary development, speaking skills, classroom interaction, motivation, language learning.
CHOTQOL TOGʻ TIZMASI TUPROQLARINING AGROKIMYOVIY XOSSALARI VA ULARNING QIYALIK EKSPOZITSIYASIGA BOGʻLIQ O‘ZGARISHI
Annotatsiya. Maqolada Chotqol togʻ tizmasida tarqalgan toʻq tusli boʻz, togʻ jigarrang karbonatli va togʻ jigarrang tipik tuproqlarning agrokimyoviy xossalari o‘rganilgan. Tadqiqotda tuproqlarning gumus, organik uglerod, umumiy azot, C nisbati, harakatchan fosfor (P₂O₅), almashinuvchi kaliy (K₂O) hamda karbonatlar (CO₂) miqdori aniqlanib, ularning qiyalik ekspozitsiyasi va genetik gorizontlar bo‘yicha o‘zgarish qonuniyatlari tahlil qilindi. Natijalar shimoliy qiyalik tuproqlarida gumus va umumiy azot miqdori janubiy qiyaliklarga nisbatan yuqori ekanligini, profil bo‘ylab esa organik moddalarning kamayishi va karbonatlar miqdorining ortishini ko‘rsatdi. Olingan natijalar Chotqol togʻ tizmasi tuproqlarining unumdorligini baholash va ulardan oqilona foydalanishda muhim ilmiy-amaliy ahamiyatga ega.
Kalit so‘zlar: Chotqol togʻ tizmasi, agrokimyoviy xossalar, togʻ tuproqlari, gumus, organik uglerod, umumiy azot, C nisbati, fosfor, kaliy, karbonatlar, tuproq unumdorligi.
SUN'IY INTELLEKT ASOSIDA INGLIZ TILINI O'QITISH METODIKASINI TAKOMILLASHTIRISH
Аnnоtаtsiyа: Mazkur maqolada sun'iy intellekt texnologiyalaridan foydalangan holda ingliz tilini o'qitish metodikasini takomillashtirish masalalari tahlil qilingan. Ta'lim jarayonida ChatGPT, Grammarly, Duolingo Max, Google Gemini va boshqa sun'iy intellekt platformalarining imkoniyatlari o'rganilib, ularning talabalarning til kompetensiyalarini rivojlantirishdagi o'rni yoritilgan. Shuningdek, individual ta'lim, adaptiv o'qitish va avtomatlashtirilgan baholash tizimlarining afzalliklari hamda mavjud muammolari tahlil qilinib, ularni bartaraf etish bo'yicha ilmiy-amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan.
Kаlit sо‘zlаr: sun'iy intellekt, ingliz tili, metodika, ChatGPT, adaptiv ta'lim, raqamli ta'lim, AI, til kompetensiyasi.
KAMERAL SOLIQ TEKSHIRUVLARI TIZIMINI TAKOMILLASHTIRISHNING NAZARIY VA AMALIY JIHATLARI
Annotatsiya. Mazkur maqolada O‘zbekiston Respublikasida kameral soliq tekshiruvlari tizimining nazariy asoslari va amaliy holati kompleks tahlil qilingan. Soliq ma’murchiligini modernizatsiya qilish jarayonida kameral tekshiruvlarning o‘rni, ularning iqtisodiy va huquqiy ahamiyati, soliq nazoratining samaradorligini oshirishdagi roli yoritilgan. Shuningdek, rivojlangan davlatlar, jumladan, Estoniya, Buyuk Britaniya, Singapur va Janubiy Koreyaning kameral soliq nazorati bo‘yicha ilg‘or tajribasi tahlil qilinib, ularni O‘zbekiston amaliyotiga moslashtirish imkoniyatlari baholangan. Tadqiqot natijasida kameral soliq tekshiruvlari tizimini takomillashtirish bo‘yicha ilmiy asoslangan taklif va tavsiyalar ishlab chiqilgan.
Kalit so‘zlar: kameral soliq tekshiruvi, soliq nazorati, soliq ma’murchiligi, risklarni boshqarish, Big Data, sun’iy intellekt, elektron hisobvaraq-faktura, soliq xavfi, OECD, raqamlashtirish.
ZILZILANING EHTIMOLIY SODIR BO`LISH VAQTINI ANIQLASHDA SUN’IY INTELEKT IMKONIYATLARIDAN FOYDALANISH
Ushbu maqolada favquloda vaziyatlarni olinan bashoratlash va yuzaga kelishi mumkin bo`lgan holat oqibatlarni olindan bilish va ogohlantirish maqsadida sun’iy intelekt imkoniyatlaridan foydalanish masalaari keltirilgan.
Kalit so`zlar: ehtimoliy baholash, sun’iy intellect texnologiyalari, hodisaning ehtimoliy sodir bo`lish vaqti, bashoratlashning aniqligi.
БИОЛОГИЯ ТАЪЛИМИДА ТАНҚИДИЙ ФИКРЛАШНИ РИВОЖЛАНТИРИШ МЕТОДЛАРИ
Аннотация.Мақолада биология таълими жараёнида ўқувчиларнинг танқидий фикрлаш компетенциясини ривожлантиришнинг назарий асослари, замонавий педагогик ёндашувлар ва самарали методлари таҳлил қилинган. Муаммоли таълим, кейс-стади, INSERT технологияси, дебат ва тадқиқотчиликка асосланган таълимнинг танқидий фикрлашни шакллантиришдаги аҳамияти ёритилган. Тадқиқот натижалари биология дарсларида мазкур методларни қўллаш ўқувчиларнинг таҳлил қилиш, далилларни баҳолаш ва мустақил хулоса чиқариш қобилиятини ривожлантиришини кўрсатади.
Калит сўзлар: биология таълими, танқидий фикрлаш, компетенция, педагогик технологиялар, муаммоли таълим, кейс-стади, интерактив методлар.
БИОЛОГИЯ ТАЪЛИМИДА КРЕАТИВ ФИКРЛАШНИ РИВОЖЛАНТИРИШ МЕТОДИКАСИ
Аннотация. Ушбу мақолада биология таълими жараёнида ўқувчиларнинг креатив фикрлаш қобилиятини ривожлантиришнинг педагогик асослари ва самарали методлари таҳлил қилинган. Креатив фикрлашни шакллантиришда интерактив технологиялар, муаммоли таълим, лойиҳа методи, тадқиқотчилик фаолияти ҳамда рақамли таълим ресурсларининг аҳамияти ёритилган. Шунингдек, биология дарсларида креатив фикрлашни ривожлантиришга хизмат қилувчи амалий тавсиялар ишлаб чиқилган.
Калит сўзлар: биология таълими, креатив фикрлаш, ижодкорлик, компетенция, инновацион педагогик технологиялар, тадқиқотчилик, интерактив таълим.
БИОЛОГИЯ ДАРСЛАРИДА МУАММОЛИ ТАЪЛИМ ТЕХНОЛОГИЯЛАРИНИ ҚЎЛЛАШ
Аннотация. Мазкур мақолада биология дарсларида муаммоли таълим технологияларини қўллашнинг назарий асослари, унинг ўқувчилар билиш фаоллигини ривожлантиришдаги аҳамияти ҳамда таълим самарадорлигини оширишдаги ўрни ёритилган. Шунингдек, муаммоли вазиятларни ташкил этиш усуллари ва уларнинг биология дарсларида қўлланилиш имкониятлари таҳлил қилинган.
Калит сўзлар: биология таълими, муаммоли таълим, педагогик технология, инновацион таълим, мустақил фикрлаш, компетенция, таълим самарадорлиги.
PEDAGOGIK LOYIHALASH ASOSIDA TALABALARDA AXBOROT- KONSTRUKTIV KOMPETENSIYANI SHAKLLANTIRISH
Mazkur maqolada pedagogik loyihalash asosida talabalarda axborot- konstruktiv kompetensiyani shakllantirishning nazariy va amaliy jihatlari yoritilgan. Tadqiqotda zamonaviy pedagogik texnologiyalar, interfaol metodlar hamda L. Dee Finkning “Maqsadli ta’lim loyihasi taksonomiyasi” asosida ishlab chiqilgan metodik yondashuvlarning samaradorligi tahlil qilingan. Shuningdek, talabalarni mustaqil fikrlash, axborotni tahlil qilish, konstruktiv faoliyatni tashkil etish va raqamli kompetensiyalarini rivojlantirishda pedagogik loyihalashning ahamiyati asoslab berilgan. Tadqiqot natijalari tajriba-sinov guruhlarida axborot-konstruktiv kompetensiya darajasi sezilarli oshganligini ko‘rsatdi.
Kalit so‘zlar: pedagogik loyihalash, axborot-konstruktiv kompetensiya, raqamli kompetensiya, interfaol metodlar, innovatsion texnologiyalar, L. Dee Fink taksonomiyasi, metakognitiv strategiyalar, konstruktiv fikrlash, loyiha metodikasi, pedagogik texnologiyalar, oliy ta’lim.
TABIIY ANTIOKSIDANTLARNING INSON SALOMATLIGIDAGI AHAMIYATI
Annotatsiya. Ushbu maqolada tabiiy antioksidantlarning inson organizmidagi biologik ahamiyati, ularning erkin radikallar ta’sirini kamaytirishdagi roli hamda surunkali kasalliklarning oldini olishdagi o‘rni ilmiy manbalar asosida yoritilgan. Shuningdek, antioksidantlarga boy oziq-ovqat mahsulotlari, ularning immun tizimi, yurak-qon tomir, asab va onkologik kasalliklar profilaktikasidagi ahamiyati tahlil qilingan. Tabiiy antioksidantlarni kundalik ovqatlanish ratsioniga kiritish sog‘lom turmush tarzining muhim omillaridan biri ekanligi asoslab berilgan.
Kalit so‘zlar: antioksidantlar, erkin radikallar, oksidlovchi stress, vitamin C, vitamin E, polifenollar, flavonoidlar, karotinoidlar, sog‘lom ovqatlanish, immunitet
THE ROLE OF LOCALIZATION IN ENHANCING COMPETITIVENESS IN THE AUTOMOTIVE INDUSTRY
Abstract. This thesis examines the role of localization processes in the automotive industry in enhancing the competitiveness of enterprises. It analyzes key aspects such as reducing production costs, decreasing import dependency, increasing value added, and developing a network of local suppliers through localization. Furthermore, it substantiates that the effective management of localization strategies is a crucial factor in ensuring the sustainable development of automotive enterprises and strengthening their competitive advantage in both domestic and international markets.
Keywords: automotive industry, localization, competitiveness, strategic management, supply chain, import substitution, production efficiency, local suppliers.
GEOMETRIK JIHATDAN MUSTAHKAM 3D SUV BELGILASH
Annotatsiya. Geometrik jihatdan mustahkam 3D suv belgilash CAD/CAM, o‘yin sanoati va additiv ishlab chiqarish sohalarida raqamli grafik aktivlarni himoya qilishning amaliy mexanizmi hisoblanadi. Ushbu tezisda 3D suv belgilarini aniq tahdid taxminlari asosida baholash va loyihalashtirish uchun xavfsizlikka yo'naltirilgan yondashuv taqdim etiladi. Natijaviy protokol ham mustahkamlik egri chiziqlarini (hujum kuchiga nisbatan TPR/BER), ham xavfsizlik egri chiziqlarini (masalan, kuzatilgan aktivlar soniga nisbatan kalitni tiklash ustunligi) hisobga oladi. Yondashuv spektral-geometrik invariant suv belgilash misolida namoyish etiladi, bunda qayta tiklash paytidagi eigen-bazis siljishi va kalitni qayta ishlatishdagi oqish xavfi asosiy zaiflik manbalari sifatida ko'rsatiladi.
Kalit so'zlar: 3D suv belgilash, geometrik jihatdan mustahkam suv belgilash, tahdid modeli, o'yinga asoslangan xavfsizlik, oracle hujumlari, hujum taksonomiyasi, baholash protokoli.
ЭПИЛЕПСИЯДА ЮРАК-ҚОН ТОМИР АСОРАТЛАРИ: УЧРАШ ЧАСТОТАСИ, ПАТОФИЗИОЛОГИК МЕХАНИЗМЛАРИ ВА ХУРУЖГА ҚАРШИ ДОРИЛАРИНИНГ РОЛИ
Аннотация Эпилепсия нафақат марказий нерв тизими, балки юрак-қон томир тизими ҳолати билан ҳам боғлиқ комплекс клиник муаммодир. Популяцион ва клиник тадқиқотларда эпилепсияли беморларда ишемик, аритмик ва миокардиал асоратлар хавфи юқорилиги қайд этилган, бироқ ушбу боғлиқликнинг сабабий механизмлари ва индивидуал хавф омиллари тўлиқ аниқланмаган.
Калит сўзлар: эпилепсия, эпилептик юрак, юрак-қон томир асоратлари, аритмия, юрак етишмовчилиги, автоном дисфункция, гипоксемия, хуружга қарши препаратлари.