"Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi" jurnali pedagogik faoliyat bilan shug‘ullanayotgan professor -o‘qituvchlarning faoliyatini keng miqyosda yoritish va ularning ta’lim rivojiga qo‘shayotgan xissalari, ilmiy yutuqlarini o‘z saxifalarida aks ettirgan xolda respublika miqyosida va undan tashqarida keng ommani qo‘llab quvvatlash va soxani rivojlantirish maqsadiga safarbar etishdan iborat.
TIBBIY PUBLITSISTIK MATNLARNING TIL XUSUSIYATLARI VA ULARNING JAMIYATDAGI O‘RNI
Mazkur maqolada tibbiy mavzudagi publitsistik matnlarning til xususiyatlari, ularning ommabopligi, ta’sirchanligi va jamiyat hayotidagi o‘rni yoritiladi. Shuningdek, tibbiy terminlarning qo‘llanishi, ularning izohlanishi hamda publitsistik uslubda ifodalanish xususiyatlari tahlil qilinadi. Maqola o‘zbek tili uslubiyati nuqtai nazaridan yoritilgan.
Kalit so‘zlar: publitsistik uslub, tibbiy matn, termin, ommaboplik, ta’sirchanlik, nutq madaniyati, til xususiyatlari
SPERTLI ICHIMLIKLAR ISTE'MOL QILISHGA MOYIL O'SMIRLAR BILAN OLIB BORILADIGAN IJTIMOIY PEDAGOGIK FAOLIYAT
Annotatsiya: Mazkur maqolada o‘smirlar orasida spirtli ichimliklarga moyillikning dolzarb muammo sifatidagi o‘rni keng yoritilgan. O‘smirlik davrining psixologik xususiyatlari, ijtimoiy muhit, tengdoshlar ta’siri, oiladagi tarbiya kamchiliklari hamda ommaviy madaniyatning salbiy ta’siri kabi omillar chuqur tahlil qilinadi. Shuningdek, spirtli ichimliklar iste’molining o‘smir shaxsining jismoniy, ruhiy va ijtimoiy rivojlanishiga ko‘rsatadigan salbiy oqibatlari ilmiy asosda izohlanadi. Maqolada ijtimoiy pedagogning ushbu muammoni bartaraf etishdagi o‘rni alohida ta’kidlanib, o‘smirlar bilan olib boriladigan profilaktik, korreksion va reabilitatsion ishlar mazmuni yoritiladi. Jumladan, individual yondashuv, suhbat, trening, targ‘ibot-tashviqot ishlari, hamda sog‘lom turmush tarzini shakllantirishga qaratilgan metod va texnologiyalar haqida batafsil fikr yuritiladi. Bundan tashqari, oila, ta’lim muassasasi va mahalla hamkorligining ahamiyati, ularning uzviy aloqasi orqali o‘smirlarni turli salbiy illatlardan himoya qilish imkoniyatlari asoslab beriladi. Maqola yakunida ushbu yo‘nalishda samarali pedagogik faoliyatni tashkil etish bo‘yicha amaliy tavsiyalar berilgan.
Kalit so‘zlar: o‘smirlar, spirtli ichimliklarga moyillik, ijtimoiy pedagogika, profilaktika, tarbiya, ijtimoiy muhit, oilaviy ta’sir, sog‘lom turmush tarzi, pedagogik yondashuv, reabilitatsiya, tengdoshlar ta’siri, ijtimoiy muammolar.
O'QUVCHI YOSHLAR O'RTASIDA SOG'LOM TURMUSH TARZINI SHAKLLANTIRISH
Annotatsiya: Ushbu maqolada o‘quvchi yoshlar o‘rtasida sog‘lom turmush tarzini shakllantirishning nazariy va amaliy jihatlari atroflicha tahlil qilingan. Bugungi kunda yosh avlod salomatligini mustahkamlash, ularni jismonan va ma’nan barkamol etib tarbiyalash jamiyat oldidagi muhim vazifalardan biri ekanligi asoslab berilgan. Maqolada sog‘lom turmush tarzining asosiy komponentlari – muvozanatli va to‘g‘ri ovqatlanish, muntazam jismoniy faollik, shaxsiy gigiyena qoidalariga rioya qilish, kun tartibini to‘g‘ri tashkil etish, zararli odatlardan yiroq bo‘lish hamda ruhiy-emotsional barqarorlikni ta’minlash masalalari keng yoritilgan. Shuningdek, o‘quvchi yoshlar orasida sog‘lom turmush tarzini shakllantirishda oila, ta’lim muassasalari va jamiyatning o‘zaro hamkorligi muhim omil sifatida ko‘rsatib o‘tilgan. Maqolada pedagogik yondashuvlar, tarbiyaviy ishlar va profilaktik chora-tadbirlarning samaradorligi tahlil qilinib, o‘quvchilarda sog‘lom hayotga nisbatan ongli munosabatni shakllantirish yo‘llari tavsiya etilgan. Bundan tashqari, yoshlar orasida uchrayotgan muammolar va ularning oldini olishga qaratilgan takliflar ham ilgari surilgan. Mazkur tadqiqot natijalari o‘quvchi yoshlar o‘rtasida sog‘lom turmush tarzini keng targ‘ib qilish, ularning hayot sifatini oshirish va kelajakda sog‘lom jamiyatni shakllantirishda muhim ahamiyat kasb etadi.
Kalit so‘zlar: sog‘lom turmush tarzi, o‘quvchi yoshlar, jismoniy faollik, to‘g‘ri ovqatlanish, sog‘lom avlod, tarbiya, sog‘lom hayot madaniyati, zararli odatlar profilaktikasi, ruhiy salomatlik, kun tartibi, shaxsiy gigiyena, pedagogik yondashuv, ijtimoiy muhit, oila va maktab hamkorligi, sog‘lom turmush ko‘nikmalari.
O'ZBEKISTONDA ALOHIDA YORDAMGA MUHTOJ BOLALARGA IJTIMOIY PEDAGOGIK YORDAM TASHKIL ETISH
Annotatsiya Mazkur maqolada O‘zbekistonda alohida yordamga muhtoj bolalarga ijtimoiy- pedagogik yordamni tashkil etishning nazariy va amaliy jihatlari keng yoritilgan. Alohida yordamga muhtoj bolalar toifasiga kiruvchi bolalarning ta’lim olish, ijtimoiylashuv va shaxsiy rivojlanish jarayonlarida duch keladigan muammolar hamda ularni bartaraf etish yo‘llari tahlil qilingan. Maqolada ijtimoiy pedagogning asosiy vazifalari, uning maktab, oila va jamiyat bilan hamkorlikdagi faoliyati, shuningdek, inklyuziv ta’lim tizimining ushbu jarayondagi o‘rni muhim yo‘nalish sifatida ko‘rib chiqiladi. Shuningdek, maqolada alohida yordamga muhtoj bolalarga psixologik, pedagogik va ijtimoiy ko‘mak berishning zamonaviy yondashuvlari, individual yondashuv asosida ta’lim jarayonini tashkil etish hamda ularning jamiyatga moslashuvini ta’minlashga qaratilgan chora-tadbirlar haqida batafsil ma’lumot beriladi. O‘zbekiston Respublikasida ushbu yo‘nalishda amalga oshirilayotgan islohotlar, davlat dasturlari va ta’lim tizimidagi yangiliklar ham tahlil qilingan. Maqolaning asosiy maqsadi – alohida yordamga muhtoj bolalarning imkoniyatlarini to‘liq ro‘yobga chiqarish, ularni jamiyatning faol a’zosi sifatida shakllantirish hamda ijtimoiy-pedagogik yordam samaradorligini oshirishga qaratilgan ilmiy-amaliy tavsiyalar ishlab chiqishdan iborat.
Kalit so‘zlar: Alohida yordamga muhtoj bolalar, ijtimoiy pedagogika, inklyuziv ta’lim, ijtimoiylashuv, maxsus ta’lim ehtiyojlari, pedagogik yordam, psixologik qo‘llab-quvvatlash, individual yondashuv, jamiyatga moslashuv, ta’lim muassasalari hamkorligi, reabilitatsiya, rivojlanish imkoniyatlari.
Annotatsiya: Ushbu maqolada chi-kvadrat (x²) testining ehtimollik va matematik statistikadagi o‘rni, mohiyati hamda qo‘llanilish sohalari batafsil yoritilgan. Mazkur test yordamida kuzatilgan va kutilgan qiymatlar o‘rtasidagi farqni baholash, statistik gipotezalarni tekshirish va kategoriyali ma’lumotlarni tahlil qilish usullari ko‘rib chiqilgan. Shuningdek, chi-kvadrat testining asosiy turlari — moslik testi va mustaqillik testi haqida tushunchalar berilgan. Maqolada ushbu usulning afzalliklari, kamchiliklari hamda amaliy qo‘llanilishi misollar orqali izohlangan.
Kalit so‘zlar: chi-kvadrat testi, x² testi, ehtimollik, matematik statistika, gipoteza, kuzatilgan qiymat, kutilgan qiymat, moslik testi, mustaqillik testi, statistik tahlil.
KICHIK TANLANMALAR UCHUN STATISTIK TAHLILNING ILMIY- NAZARIY ASOSLARI VA AMALIY TATBIQI
Annotatsiya: Ushbu maqolada statistik tahlilning eng nozik yo‘nalishlaridan biri — kichik hajmli ma’lumotlar bilan ishlash masalalari yaxlit tizim sifatida tadqiq etiladi. Matnda kichik tanlanmalarning o‘ziga xos tabiati, ularda statistik quvvatning shakllanishi va gipotezalarni tekshirish metodikasi aniq amaliy misol orqali yoritilgan. Tadqiqotda parametrik va parametrik bo‘lmagan usullarning qo‘llanilish chegaralari, shuningdek, cheklangan ma’lumotlar asosida ishonchli xulosalar chiqarish mexanizmlari bayon etilgan.
Kalit so‘zlar: Kichik tanlanma, Student t-testi, Mann-Uitni kriteriyasi, statistik ishonchlilik, amaliy keys, p-qiymati, normal taqsimot, butstrap.
O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI OLIY TA’LIM TIZIMIDA TARIXSHUNOSLIK VA MANBASHUNOSLIK
Annotatsiya: Mazkur ish O‘zbekiston Respublikasi oliy ta’lim tizimida tarixshunoslik va manbashunoslik fanlarining o‘rni, ahamiyati hamda rivojlanish tendensiyalarini tahlil qilishga bag‘ishlangan. Unda tarixshunoslikning nazariy asoslari, tarixiy jarayonlarni ilmiy talqin etishdagi roli, shuningdek manbashunoslikning tarixiy manbalarni aniqlash, tasniflash va tanqidiy o‘rganishdagi ahamiyati yoritib beriladi.Tadqiqotda oliy ta’lim muassasalarida ushbu fanlarni o‘qitish metodikasi, zamonaviy yondashuvlar va innovatsion pedagogik texnologiyalarni qo‘llash masalalari ko‘rib chiqilgan. Shuningdek, milliy tarixni xolis va ilmiy asosda o‘rganishda manbalar bilan ishlash madaniyatini shakllantirish zarurligi asoslab berilgan.Ish natijalari tarixshunoslik va manbashunoslik fanlarini takomillashtirish, talabalar ilmiy tafakkurini rivojlantirish hamda tarixiy merosni chuqur o‘rganishga xizmat qiladi.
Kalit so‘zlar: tarixshunoslik, manbashunoslik, oliy ta’lim tizimi, tarixiy manbalar, manbalarni tahlil qilish, tarixiy tafakkur, ilmiy yondashuv, tarixni o‘rganish metodikasi, manbalar tasnifi, tarixiy haqiqat, pedagogik texnologiyalar, ilmiy izlanish, milliy tarix, tarixiy meros, tanqidiy tahlil.
O‘QUVCHILARDA MUSTAQIL ISHLASH KO‘NIKMASINI SHAKLLANTIRISH
Annotatsiya. Mazkur maqolada o‘quvchilarda mustaqil ishlash ko‘nikmasini shakllantirishning pedagogik ahamiyati, mazmun-mohiyati hamda uni rivojlantirish usullari yoritilgan. Shuningdek, ta’lim jarayonida o‘quvchilarning mustaqil fikrlashi, izlanishi, o‘z ustida ishlashi va bilimlarni mustaqil egallashiga xizmat qiluvchi metod va vositalar tahlil qilingan. Mustaqil ta’limni tashkil etishda o‘qituvchining yo‘naltiruvchi roli hamda zamonaviy pedagogik texnologiyalarning o‘rni ko‘rsatib berilgan. O‘quvchilarda mustaqil ishlash ko‘nikmasini rivojlantirish orqali ularning bilim sifati, faolligi va ijodkorligi oshishi asoslab berilgan.
Kalit so‘zlar: mustaqil ishlash, mustaqil ta’lim, ko‘nikma, kompetensiya, o‘quvchi faolligi, ijodiy fikrlash, ta’lim jarayoni, pedagogik texnologiya, motivatsiya, bilim sifati.
SPIRTLI ICHIMLIKLAR VA GIYOHVANDLIKGA MOYIL O'SMIRLAR BILAN OLIB BORILADIGAN IJTIMOIY PEDAGOGIK FAOLIYAT
Annotatsiya: Ushbu maqolada spirtli ichimliklar va giyohvandlikka moyillik bildirayotgan o‘smirlar bilan olib boriladigan ijtimoiy-pedagogik faoliyatning mazmuni, ahamiyati hamda samarali usullari yoritiladi. O‘smirlik davrining psixologik xususiyatlari, muhit ta’siri va ijtimoiy omillarning salbiy xulq-atvor shakllanishidagi o‘rni tahlil qilinadi. Shuningdek, profilaktika, reabilitatsiya va ijtimoiy moslashuv jarayonlarida ijtimoiy pedagogning roli, oila, ta’lim muassasalari va jamiyat hamkorligining muhim jihatlari ochib beriladi. Maqolada o‘smirlarni zararli odatlardan himoya qilish, ularning sog‘lom turmush tarziga yo‘naltirish hamda barkamol shaxs sifatida shakllantirishga qaratilgan amaliy tavsiyalar ilgari suriladi.
Kalit so'zlar: Ijtimoiylashuv, giyohvandlik, o'smir, faoliyat, ichkilikbozlik, pedagogik faoliyat, ijtimoiy pedagog.
NOTÒLIQ OILANING IJTIMOIY-PEDAGOGIK MUAMMOLARI
Abstract: This paper analyzes the main social and pedagogical problems arising in the process of development of children growing up in single-parent families. The study highlights the impact of the absence of a father or mother on the child's formation as a person, their psychological state, and social adaptation. Furthermore, practical recommendations are provided regarding the methods of socio-pedagogical assistance that should be offered to children from single-parent families by educational institutions and local communities.
Kalit sòzlar:Noto‘liq oila, tarbiya, ijtimoiy moslashuv, pedagogik muammo, bolalar psixologiyasi, shaxs shakllanishi, ijtimoiy yordam
IJTIMOIY PEDAGOGIKADA VASIYLIK VA HOMIYLIKNING NAZARIY HAMDA AMALIY ASOSLARI
ANNOTATSIYA: Ushbu maqolada ijtimoiy pedagogika sohasida vasiylik va homiylik institutining o‘rni, yetim va ota-ona qaramog‘idan mahrum bo‘lgan bolalarni ijtimoiy himoya qilishning huquqiy va pedagogik mexanizmlari tahlil qilinadi.
KALIT SO‘ZLAR: Vasiylik, homiylik, ijtimoiy pedagogika, ijtimoiy himoya, yetim bolalar, oilaviy muhit.
NOTO‘LIQ OILANING IJTIMOIY PEDAGOGIK MUAMMOLARI
Annotatsiya: Ushbu maqolada noto‘liq oilalarning ijtimoiy-pedagogik muammolari tahlil qilinadi. Noto‘liq oila sharoitida bola tarbiyasining o‘ziga xos jihatlari, ota yoki onaning yo‘qligi natijasida yuzaga keladigan psixologik, ijtimoiy va pedagogik muammolar yoritiladi. Maqolada bolalarning ruhiy holati, ijtimoiy moslashuvi hamda ta’lim jarayonidagi qiyinchiliklar ko‘rib chiqiladi. Shuningdek, maktab va ijtimoiy pedagoglarning bunday bolalar bilan ishlashdagi roli hamda ularni qo‘llabquvvatlash yo‘llari haqida fikr yuritiladi.
Kalit so‘zlar: noto‘liq oila, ijtimoiy-pedagogik muammo, tarbiya, psixologik holat, ijtimoiy moslashuv, bola shaxsi, pedagogik yondashuv, oilaviy muhit, ta’lim jarayoni, qo‘llab-quvvatlash
PROFILAKTIKA INSPEKTORINING MAHALLA HUDUDIDA AHOLI O‘RTASIDAGI HUQUQBUZARLIKLARNING UMUMIY, MAXSUS VA VIKTIMOLOGIK PROFILAKTIKASINI AMALGA OSHIRISH FAOLIYATINI TAKOMILLASHTIRISH
Annotatsiya (UZ) Mazkur maqolada profilaktika inspektorining mahalla hududida huquqbuzarliklarning oldini olish bo‘yicha umumiy, maxsus va viktimologik profilaktika faoliyati batafsil yoritilgan hamda ushbu faoliyatni takomillashtirish yo‘llari ko‘rsatib berilgan.
Kalit so‘zlar / Keywords: profilaktika inspektori, huquqbuzarlik, profilaktika, mahalla, xavfsizlik / prevention inspector, offense, prevention, community, safety
DEVEANT XULQ-IJTIMOIY PEDAGOGIK MUAMMO SIFATIDA
Annotatsiya: Ushbu maqolada deviant xulq-atvorning kelib chiqishi, uning ijtimoiy-pedagogik tabiatiga oid nazariy va amaliy masalalar yoritilgan. Muallif voyaga yetmaganlar orasida xulq-atvor og‘ishlariga sabab bo‘luvchi ijtimoiy muhit, oilaviy munosabatlar va tarbiya jarayonidagi kamchiliklarni tahlil qiladi. Maqolada deviant xulqni shakllanish bosqichida aniqlash hamda uning oldini olishda ijtimoiy pedagog faoliyatining asosiy yo‘nalishlari va zamonaviy yondashuvlari taklif etilgan.
Kalit soʻzlar: deviant xulq, ijtimoiy-pedagogik muammo, profilaktika, adaptatsiya, voyaga yetmaganlar, ijtimoiy muhit, tarbiya, korreksiya.
XUDOYBERDI TO’XTABOYEVNING “SARIQ DEVNI MINIB” ASARINI O’QITISHDA INTERFAOL METODLARDAN FOYDALANISH
Annotatsiya Ushbu maqolada O‘zbekiston xalq yozuvchisi Xudoyberdi To‘xtaboyevning mashhur "Sariq devni minib" romanini umumiy o‘rta ta’lim maktablarida o‘qitishning zamonaviy usullari yoritilgan. Maqolada asar qahramoni Hoshimjonning ruhiyati, sarguzashtlari va asarning tarbiyaviy ahamiyatini ochib berishda "Asarga eshik ochish", "To’g’ri noto’g’ri" va "Bu meniki" kabi interfaol metodlardan foydalanishning afzalliklari tahlil qilingan.
Tayanch so‘zlar: Xudoyberdi To‘xtaboyev, sarguzasht roman, Hoshimjon, interfaol metodlar, pedagogik texnologiya, adabiy ta’lim, kreativ fikrlash.
GIPNOZ METODINING HOZIRGI KUNDAGI AHAMIYATI
Annotatsiya. Mazkur ilmiy maqolada gipnoz metodining mohiyati, tarixiy shakllanishi, psixologiya va tibbiyotdagi o‘rni hamda hozirgi zamonaviy jamiyatdagi ahamiyati keng tahlil qilinadi. Gipnoz inson psixikasiga ta’sir etuvchi muhim psixologik usullardan biri sifatida ko‘rib chiqilib, uning terapevtik imkoniyatlari, ilmiy asoslari va amaliy qo‘llanilish yo‘nalishlari o‘rganiladi. Shuningdek, gipnoz metodining samaradorligi, xavfsizligi, uning turli kasalliklarni davolashdagi roli hamda zamonaviy psixoterapiyada tutgan o‘rni muhokama qilinadi. Maqolada gipnozning neyrofiziologik asoslari, ong va ong osti jarayonlari bilan bog‘liqligi ham yoritiladi.
Kalit so‘zlar: Gipnoz, gipnoterapiya, psixoterapiya, ong osti, sugestiya, psixologik ta’sir, stress, depressiya, nevroz, psixosomatik kasalliklar, relaksatsiya, zamonaviy tibbiyot.
AKSIYALAR VA OBLIGATSIYALAR BOZORI. HOSILAVIY QIMMATLI QOGʻOZLAR
Annotatsiya Ushbu maqola aksiyalar va obligatsiyalar bozorining iqtisodiyotdagi oʻrni va ahamiyatini tahlil qiladi. Unda kapital bozorining rivojlanishi mamlakat iqtisodiy oʻsishi va investitsion faollikni ragʻbatlantirishdagi roli koʻrib chiqiladi. Shuningdek, hosilaviy qimmatli qogʻozlar, ularning moliyaviy instrument sifatidagi xususiyatlari, xatarlarni boshqarish va spekulyatsiya qilishdagi imkoniyatlari atroflicha oʻrganiladi. Maqola anʼanaviy qimmatli qogʻozlar va hosilaviy instrumentlar oʻrtasidagi oʻzaro bogʻliqlikni hamda ularning bozor samaradorligini oshirishdagi salohiyatini yoritadi.
Kalit so'zlar: Aksiyalar, Obligatsiyalar, Kapital Bozori, Hosilaviy Qimmatli Qogʻozlar, Moliyaviy Bozor, Investitsiya, Xatar Boshqaruvi, Derivativlar
GIYOHVANDLIK – DEVIANT XULQ-ATVOR SHAKLI SIFATIDA
Annotatsiya Ushbu maqolada giyohvandlikning deviant xulq-atvor shakli sifatidagi mohiyati, uning ijtimoiy-psixologik sabablari, jamiyatga ta’siri hamda oldini olish yo‘llari keng yoritilgan. Shuningdek, giyohvandlikning shaxs rivojlanishiga salbiy ta’siri, ijtimoiy muhit bilan bog‘liqligi va profilaktik choralar ilmiy-nazariy asosda tahlil qilingan.
Kalit so‘zlar: Giyohvandlik, deviant xulq-atvor, ijtimoiy muhit, psixologik omillar, jinoyatchilik, profilaktika, yoshlar, ijtimoiy nazorat, salbiy odatlar.
GIYOHVANDLIK DEVEANT XULQ SHAKLI SIFATIDA
Annotatsiya:Ushbu maqolada giyohvandlikning deviant xulq-atvor shakli sifatidagi mohiyati, uning jamiyat va shaxs hayotiga ko‘rsatadigan salbiy ta’siri ilmiy- nazariy jihatdan tahlil qilinadi. Giyohvandlikning kelib chiqish sabablari, ijtimoiy- psixologik omillari hamda yoshlar orasida tarqalish tendensiyalari yoritib beriladi. Shuningdek, deviant xulq sifatida giyohvandlikning oldini olish, profilaktika choralari va sog‘lom turmush tarzini shakllantirishning ahamiyati asoslab beriladi. Maqolada muammoning dolzarbligi va uni bartaraf etish yo‘llari yuzasidan ilmiy xulosalar keltirilgan.
Kalit so'zlar:giyohvandlik, deviant xulq-atvor, ijtimoiy muammo, psixologik omillar, yoshlar, profilaktika, salbiy ta’sir, sog‘lom turmush tarzi, ijtimoiy muhit, tarbiya.
THE DIGITAL ENVIRONMENT AND ADOLESCENT PSYCHE: PSYCHOLOGICAL AND BEHAVIORAL CHANGES ARISING FROM THE INFLUENCE OF SOCIAL NETWORKS
Abstract. This study investigated the impact of the digital environment, particularly social networks, on the adolescent psyche. The study involved 40 adolescents, analyzing the correlation between their level of social media use and their psychological state (depression, anxiety, and behavioral changes). The results indicated that excessive use of social media is associated with an increase in symptoms of Depression and Anxiety Disorder. Furthermore, cases of sleep disturbance, aggression, and social isolation were also observed among the adolescents.
Keywords: social networks, adolescents, psyche, depression, anxiety, digital stress
DUDUQLANISHNING PSIXOLOGIK SABABLARI VA ULARNI PEDAGOGIK USULLAR BILAN BARTARAF ETISH
ANNOTATSIYA Ushbu ishda duduqlanishning psixologik sabablari va ularni pedagogik usullar yordamida bartaraf etish masalasi tahlil qilinadi. Tadqiqotda maktabgacha va kichik maktab yoshidagi bolalarda duduqlanishning yuzaga kelishiga ta’sir etuvchi emotsional, ijtimoiy va neyropsixologik omillar o‘rganiladi. Shuningdek, stress, qo‘rquv, xavotir, oilaviy muhit va kommunikativ tajriba yetishmasligi kabi psixologik sabablarning nutq rivojlanishiga ta’siri yoritiladi. Ishda pedagogik yondashuvlar o‘yin terapiyasi, relaksatsiya mashqlari, ijobiy motivatsiya, logoritmik mashg‘ulotlar va kommunikativ muhitni yaxshilash usullari asosida duduqlanishni kamaytirish yo‘llari ko‘rib chiqiladi.
Kalit so‘zlar: duduqlanish, psixologik sabablar, nutq buzilishi, stress, emotsional holat, pedagogik usullar, o‘yin terapiyasi, relaksatsiya, logopediya, maktabgacha ta’lim, kommunikativ rivojlanish
TIL NAZARIYASI VA ZAMONAVIY TILSHUNOSLIKNING DOLZARB MUAMMOLARI
ANNOTATSIYA: Mazkur maqolada til nazariyasining mohiyati, uning asosiy yo‘nalishlari va zamonaviy tilshunoslikning dolzarb muammolari keng qamrovda yoritilgan. Tilning ijtimoiy, kognitiv va kommunikativ xususiyatlari, uning rivojlanish qonuniyatlari hamda globallashuv sharoitida yuzaga kelayotgan lingvistik jarayonlar tahlil qilinadi. Shuningdek, raqamli texnologiyalar va sun’iy intellektning tilga ta’siri, tilning yo‘qolib borishi, ko‘p tillilik va lingvistik identitet muammolari chuqur ilmiy asosda ko‘rib chiqiladi.
Kalit so‘zlar: til nazariyasi, tilshunoslik, globalizatsiya, sun’iy intellekt, til evolyutsiyasi, lingvistik identitet, ko‘p tillilik
MAKTABGACHA YOSHDAGI BOLALARDA KOGNITIV, EMOTSIONAL VA IJTIMOIY RIVOJLANISH JARAYONLARINING SHAKLLANISHI VA ULARNING PEDAGOGIK AHAMIYATI
ANNOTATSIYA Ushbu ilmiy ishda maktabgacha yoshdagi bolalarda kognitiv, emotsional va ijtimoiy rivojlanish jarayonlarining shakllanishi hamda ularning pedagogik ahamiyati tahlil qilinadi. Tadqiqotda bola shaxsining ilk rivojlanish bosqichlarida bilish jarayonlari (idrok, xotira, tafakkur), hissiy holatlar (emotsiyalar, motivatsiya) va ijtimoiy munosabatlar (muloqot, hamkorlik, moslashuv) qanday shakllanishi ilmiy asosda yoritiladi. Shuningdek, ushbu jarayonlarning ta’lim-tarbiya jarayonidagi o‘rni va tarbiyachi faoliyatiga qo‘yiladigan talablar ham ko‘rib chiqiladi. Maktabgacha ta’lim muassasalarida bolalarning har tomonlama rivojlanishini ta’minlashda pedagogik yondashuvlar, o‘yin faoliyati, interfaol metodlar va rivojlantiruvchi muhitning ahamiyati alohida tahlil qilinadi. Natijada, kognitiv, emotsional va ijtimoiy rivojlanishning o‘zaro bog‘liqligi va ularning bola shaxsini shakllantirishdagi hal qiluvchi roli ochib beriladi.
Kalit so‘zlar: kognitiv rivojlanish, emotsional rivojlanish, ijtimoiy rivojlanish, maktabgacha ta’lim, bolalar psixologiyasi, pedagogik jarayon, rivojlanish bosqichlari, o‘yin faoliyati.
Annotatsiya. Ushbu ilmiy maqola tijorat banklarida operatsiyalarning mohiyati, ularning bank faoliyatidagi ahamiyati va zamonaviy rivojlanish tendensiyalarini atroflicha tahlil qiladi. Maqolada aktiv va passiv operatsiyalarning nazariy asoslari, turlari va ularni samarali boshqarishning ahamiyati ko'rib chiqiladi. Xususan, kreditlash, investitsiya faoliyati va boshqa aktiv turlarining bankning daromadlilik va barqarorligini ta'minlashdagi o'rni chuqur o'rganiladi. Shuningdek, aktiv operatsiyalarni boshqarishda yuzaga keladigan risklar, ularni baholash va minimallashtirish usullari, jumladan, VaR, stsenariy tahlili, Markowitz va Sharp modellari yordamida risk menejmenti mexanizmlari muhokama qilinadi. Raqamlashtirish, innovatsiyalar va barqaror moliya tamoyillarining aktiv operatsiyalarga ta'siri, shuningdek, O'zbekistonda tijorat banklari passiv operatsiyalarining xususiyatlari va kelgusi istiqbollari yoritilgan. Bank resurslari bankning oʻz mablag’lari, qarzga olingan ya’ni, jalb etilgan mablag’lardan, hamda emitentlashgan mablag’larini shakllantirish haqida ham ko’rib chiqiladi.Tadqiqot bank sektori mutaxassislari, tadqiqotchilar va talabalar uchun foydali bo'lishi mumkin.
Kalit so'zlar: aktiv operatsiyalar, ustav fondi, kredit risk, risk menejmenti, bank innovatsiyalari, rezerv fondi, investitsiya, tijorat banki.
KREMNIY MONOKRISTALLARIDA MIS-KISLOROD NANOKRISTALLITLAR HOLATIGA VODORODNING TA’SIRI
Annotatsiya: Kremniy zamonaviy elektronika sanoatining asosiy materiallaridan biri hisoblanadi. Uning strukturasi, xossalari, tarkibidagi qo‘shimcha elementlar va ularning faolligi, ayniqsa, yarimo‘tkazgichlar texnologiyasi uchun beqiyos ahamiyatga ega. Kremniy monokristallarining sifatiga turli turdagi atomlarning, jumladan, mis va kislorodning mavjudligi, ularning kristal panjaradagi o‘rni, shuningdek, uchinchi element bo‘lib, vodorodning kirishi va natijada yuz beradigan jarayonlar katta ta’sir o‘tkazadi.
Kalit so‘zlar: Kremniy monokristall, mis, kislorod, nanokristallit, vodorod, yarimo‘tkazgich, defekt, passivlashtirish, diffuziya, elektronika.
KREMNIY MONOKRISTALIDA MISNING CHO‘KISHI (PRECIPITATSIYASI)
Annotatsiya: Kremniy monokristali hozirgi zamon yarimo‘tkazgich sanoatining asosi hisoblanadi. Uning ultratoza va kristallik turdagi xossalari aynan elektron texnologiyani, xususan, chiplar, mikroprotsessorlar va boshqa yarimo‘tkazgich qurilmalarini ishlab chiqarishda muhim ahamiyat kasb etadi. Shu sababli kremniy kristalining fizik, kimyoviy hamda strukturaviy jihatlari chuqur o‘rganiladi va nazorat qilinadi. Bu jarayonda kremniy monokristali tarkibida istalmagan begona element va nuqsonlar, ayniqsa, og‘ir metallar, sirt va ichki qatlamga tushib qoladigan mis (Cu) ionlari alohida xavf tug‘diradi. Misning kristall ichida cho‘kishi – bu kristall panjarada harakatlanayotgan mis atomlari yoki ionlarining muayyan nuqson, precipitat, dislokatsiya yoki diffuziya markazida to‘planib, bevosita chiqindilar yoki agregatlar hosil qilishi jarayonidir.
Kalit so‘zlar: Kremniy monokristali, mis precipitatsiyasi, og‘ir metallar, yarimo‘tkazgich, domish, diffuziya, kristall panjara, texnologik xatolik, elektronika, precipitat.
POST–WORLD WAR II REALISM IN AMERICAN LITERATURE: TRAUMA, SOCIETY, AND NARRATIVE TRANSFORMATION AFTER WORLD WAR II
Abstract This article examines the development of post–World War II realism in American literature, focusing on themes of trauma, social change, and narrative transformation. The study explores how writers responded to the psychological, cultural, and political consequences of World War II by reshaping realist traditions to reflect new social realities. The research highlights how postwar American writers shifted from traditional realism toward more complex narrative forms that incorporate psychological depth, fragmented storytelling, and social critique. Special attention is given to how literature reflects issues such as alienation, suburbanization, identity crisis, and moral uncertainty in postwar American society. Furthermore, the article argues that post–World War II realism played a crucial role in redefining American literary identity by merging traditional realist techniques with modern narrative experimentation. This transformation marked a new stage in American literature, where realism became more introspective and socially critical.
Keywords: Postwar realism, American literature, trauma, narrative transformation, identity crisis, World War II
THE DEVELOPMENT OF AFRICAN AMERICAN LITERARY TRADITION: VOICE, IDENTITY, AND RESISTANCE IN AMERICAN LITERATURE
Abstract This article examines the development of the African American literary tradition in American literature, focusing on themes of voice, identity, and resistance. The study explores how African American writers have used literature as a powerful tool to express cultural identity, challenge racial oppression, and articulate social injustice. The research highlights key literary figures such as Langston Hughes, Zora Neale Hurston, and Toni Morrison, whose works reflect the evolution of African American cultural expression across different historical periods. Their writings address issues of slavery, segregation, identity formation, and cultural memory. Furthermore, the article argues that African American literature has played a crucial role in shaping American literary identity by introducing diverse perspectives and challenging dominant cultural narratives. The study also emphasizes the importance of literary resistance as a means of empowerment and social transformation.
Keywords: African American literature, identity, resistance, voice, Harlem Renaissance, cultural expression
THE LOST GENERATION IN AMERICAN LITERATURE: DISILLUSIONMENT, IDENTITY CRISIS, AND MODERNIST EXPRESSION
Abstract This article examines the concept of the Lost Generation in American literature, focusing on themes of disillusionment, identity crisis, and modernist expression. The study analyzes how post-World War I writers responded to the trauma of war and the collapse of traditional values, leading to new literary forms and philosophical perspectives. The research highlights the works of key representatives such as Ernest Hemingway, F. Scott Fitzgerald, and Gertrude Stein, who captured the emotional and psychological instability of the postwar generation. Their works reflect fragmentation, alienation, and the search for meaning in a rapidly changing world. Furthermore, the article argues that the Lost Generation played a crucial role in shaping modernist literature by breaking away from traditional narrative structures and introducing innovative stylistic techniques. The study also emphasizes the cultural and historical significance of this movement in redefining American identity in the twentieth century.
Keywords: Lost Generation, modernism, disillusionment, identity crisis, American literature, post-World War I
AMERICAN LITERATURE AT THE TURN OF THE TWENTIETH CENTURY: TRANSITION, INNOVATION, AND CULTURAL IDENTITY
Abstract This article explores the transformation of American literature at the turn of the twentieth century, a period marked by significant social, cultural, and artistic change. The study examines how literary movements evolved during this transitional era, moving from realism and naturalism toward modernism. Particular attention is given to the ways in which writers responded to industrialization, urbanization, and shifting cultural values. The research highlights the contributions of authors such as Henry James, Theodore Dreiser, and Edith Wharton, whose works reflect both continuity and innovation in literary forms. Their writings reveal the tensions between tradition and change, as well as the emergence of new narrative techniques and thematic concerns. Furthermore, the article argues that this period played a crucial role in shaping American cultural identity. Literature became a medium through which writers explored issues of class, gender, and individual consciousness, contributing to the development of a distinct national voice in the global literary landscape.
Keywords: American literature, twentieth century, realism, modernism, cultural identity, innovation