"Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi" jurnali pedagogik faoliyat bilan shug‘ullanayotgan professor -o‘qituvchlarning faoliyatini keng miqyosda yoritish va ularning ta’lim rivojiga qo‘shayotgan xissalari, ilmiy yutuqlarini o‘z saxifalarida aks ettirgan xolda respublika miqyosida va undan tashqarida keng ommani qo‘llab quvvatlash va soxani rivojlantirish maqsadiga safarbar etishdan iborat.
QADIMIY XALQLAR VA ULARNING QADIMIY YOZUVLARI
Annotatsiya:Ushbu maqolada qadimiy xalqning yozuv uslublari haqida va husnixat ko’nikmalari haqida to’xtalib o’tganman.
Kalit so’zlar:yozuv,yozuv tarixi,xattot,,xattotlik san’ati,O’rta Osiyo xattotlik maktabi,Hirot xattotlik maktabi.
Muhammadiyeva Shiredabonu Baxriddin qizi
VOYAGA YETMAGANLAR O‘RTASIDA SODIR ETILAYOTGAN JINOYATLARNING OLDINI OLISH VA HUQUQIY TASIR CHORALARINI KO‘RISH
ANNOTATSIYA Ushbu maqolada voyaga yetmaganlar o‘rtasida sodir etilayotgan jinoyatlar va ularning sabablari, shuningdek, oldini olish va kamaytirish choralariga batafsil e’tibor qaratilgan. Maqolada voyaga yetmaganlarning jinoyatchilikka moyilligi, oilaviy va ijtimoiy muhit, tarbiya yetishmovchiligi, do‘stlar ta’siri va moliyaviy qiyinchiliklar kabi omillar tahlil qilinadi. Shu bilan birga, jinoyatlarning oldini olish bo‘yicha samarali tarbiyaviy, ijtimoiy va huquqiy choralar ko‘rib chiqiladi. Ushbu choralar yoshlarni sog‘lom va ijtimoiy jihatdan mas’uliyatli shaxs sifatida shakllantirishga qaratilgan. Maqola, shuningdek, voyaga yetmaganlar uchun javobgarlik va reabilitatsiya tizimlari, ularni jamiyatga qayta integratsiyalash usullari haqida ham ma’lumot beradi. Tadqiqot natijalari asosida yoshlar jinoyatchiligi bilan kurashish va profilaktik ishlarni kuchaytirish bo‘yicha tavsiyalar berilgan.
Kalit so‘zlar: huquqiy choralar, jinoyatchilik, oldini olish, profilaktika, reabilitatsiya, tarbiya, voyaga yetmaganlar.
KIBERXAVFSIZLIK VA SHAXSIY HUQUQLAR O‘RTASIDAGI MUVOZANAT
ANNOTATSIYA Ushbu maqola kiberxavfsizlik va shaxsiy huquqlar o‘rtasidagi muvozanat masalasini o‘rganadi. Raqamli texnologiyalar tez sur’atlar bilan rivojlanayotgan bir paytda, kiberxavfsizlik choralarini kuchaytirish va shaxsiy ma’lumotlarni himoya qilish o‘rtasidagi ziddiyat dolzarb ilmiy va amaliy muammo hisoblanadi. Maqolada adabiyotlar tahlili va taqqoslash usuli qo‘llanib, “privacy by design” yondashuvi va xalqaro standartlar orqali muvozanatni saqlash usullari ko‘rib chiqildi. Natijalar shuni ko‘rsatadiki, samarali kiberxavfsizlik shaxsiy huquqlarni cheklamasdan, ularni himoya qilish bilan uyg‘un bo‘lishi mumkin.
KALIT SO’ZLAR: kiberxavfsizlik , ma’lumotlarni himoya qilish , maxfiylik , raqamli texnologiyalar , shaxsiy huquqlar .
ADVOKATLIK FAOLIYATINING ZAMONAVIY RIVOJLANISHI VA PROFESSIONAL ETIKA
ANNOTATSIYA. Ushbu maqola advokatlik faoliyatining zamonaviy rivojlanishini va professional etika masalalarini keng qamrovli tarzda tahlil qiladi. Maqolada advokatlik sohasidagi asosiy o‘zgarishlar, shu jumladan raqamli texnologiyalarni joriy etish, huquqiy yangilanishlar va global standartlarga moslashish jarayonlari ko‘rib chiqiladi. Shuningdek, advokatning jamiyatdagi roli, fuqarolarning huquq va manfaatlarini himoya qilishdagi mas’uliyati, shuningdek professional etikaning ahamiyati muhokama qilinadi. Maqolada professional etikaning asosiy tamoyillari – sir saqlash, adolat va halollik, shaxsiy manfaatlarni cheklash va fuqarolarga teng munosabat – yoritilgan. Bu tadqiqot zamonaviy huquqiy muhitda advokatlar faoliyatini yaxshilash va huquqni himoya qilish tizimini rivojlantirishga hissa qo‘shadi.
KALIT SOʻZLAR: advokatlik faoliyati, adolat tamoyillari, zamonaviy rivojlanish, professional etika, huquqiy himoya, global standartlar, raqamli texnologiyalar.
ISSIQXONA SHAROITIDA QISHLOQ XO‘JALIGI EKINLARINI SAMARALI VA BARQAROR YETISHTIRISH TEXNOLOGIYALARI
Annotatsiya Issiqxonalarda o‘simliklarni yetishtirish ekinlar uchun qulay muhitni to‘liq boshqarish hamda yuqori sifatli va sog‘lom hosil olish imkonini beradigan eng samarali usullardan hisoblanadi. Issiqxonada nafaqat oziq-ovqat mahsulotlari, balki manzarali va xushbo‘y o‘simliklarni ham muvaffaqiyatli parvarishlash mumkin.
Kalit so‘zlar: drenaj, maqbul sharoit, unumdor tuproq, namlik, mavsum, rezavor meva, zararkunandalar.
MAKTABGACHA TA’LIMDA INNOVATSION TEXNOLOGIYALAR ASOSIDA FAOLIYATNI TASHKIL QILISH
ANNOTATSIYA Ushbu maqola maktabgacha ta’lim muassasalarida innovatsion texnologiyalar asosida o‘quv faoliyatini tashkil etishning samarali usullari va metodlarini o‘rganishga bag‘ishlangan. Tadqiqot jarayonida interaktiv pedagogik yondashuvlar, multimedia vositalari, raqamli o‘yinlar va o‘quvchi markazlashtirilgan metodlar orqali bolalarning ijodiy, intellektual va ijtimoiy ko‘nikmalarini rivojlantirish imkoniyatlari tahlil qilindi. Shuningdek, innovatsion texnologiyalar yordamida o‘quv jarayonini qiziqarli, faol va natijaviy tashkil etishning amaliy jihatlari ko‘rsatildi. Tadqiqot natijalari maktabgacha ta’lim pedagoglari uchun innovatsion metodlarni samarali qo‘llash va bolalar faoliyatini yanada rivojlantirishga yo‘naltirilgan tavsiyalarni o‘z ichiga oladi.
Kalit so‘zlar: Maktabgacha ta’lim, innovatsion texnologiyalar, interaktiv metodlar, raqamli o‘yinlar, pedagogik faoliyat, ijodiy rivojlanish, bolalar faoliyati.
ПРАКТИЧЕСКИЕ НАПРАВЛЕНИЯ СОВЕРШЕНСТВОВАНИЯ БИЗНЕС- ПЛАНИРОВАНИЯ И ПРОГНОЗИРОВАНИЯ ДЕЯТЕЛЬНОСТИ ОРГАНИЗАЦИИ
В статье обоснованы практические направления совершенствования системы бизнес-планирования и прогнозирования деятельности организации в условиях роста неопределённости внешней среды и усложнения управленческих процессов. Раскрыта необходимость перехода от формализованного планирования к адаптивной модели, ориентированной на сценарный анализ, цифровизацию управленческих данных и интеграцию прогнозных инструментов в систему принятия решений. Предложены практические подходы к повышению точности прогнозов и устойчивости бизнес-планов, обеспечивающие согласование стратегических и операционных целей организации.
Ключевые слова: бизнес-планирование, прогнозирование, сценарный анализ, управленческие решения, устойчивость организации, цифровизация.
MAKTAB O‘QUVCHILARINI INKLYUZIV O‘QITISHNING TASHKILIY PEDAGOGIK SHARTLARI
Annotatsiya: Mazkur maqolada umumta’lim maktablarida inkluziv ta’limni samarali joriy etishda o‘qituvchilarning kasbiy tayyorgarligi, pedagogik kompetensiyasi va ta’lim jarayonini tashkil etishning tashkiliy-pedagogik shartlari ilmiy-nazariy va amaliy jihatdan tahlil qilinadi. Inkluziv ta’limning mohiyati, uni amalga oshirishda uchraydigan muammolar hamda maktab o‘qituvchilarini inklyuziv muhitda ishlashga tayyorlash yo‘llari yoritiladi. Shuningdek, inklyuziv ta’limni tashkil etishda samarali pedagogik shart-sharoitlarni yaratish bo‘yicha amaliy tavsiyalar beriladi.
Kalit so‘zlar: inkluziv ta’lim, maktab o‘qituvchisi, pedagogik shartlar, maxsus ehtiyojli bolalar, ta’lim muhiti, kasbiy kompetensiya.
MAVSUMIY–MEHNAT FOLKLORI TUSHUNCHASI VA UNING XALQ OG‘ZAKI IJODIDAGI O‘RNI
Mavsumiy–mehnat folklori og‘zaki xalq ijodining eng qadimiy va funksional jihatdan muhim qatlamlaridan biri bo‘lib, inson mehnati, tabiat tsikllari va marosimiy madaniyat o‘rtasidagi uzviy bog‘liqlikni aks ettiradi. Ushbu maqolada mavsumiy– mehnat folklori tushunchasining nazariy asoslari ochib beriladi, uning tuzilaviy va funksional xususiyatlari tahlil qilinadi hamda o‘zbek folklori materiallari asosida xalq og‘zaki ijodidagi o‘rni yoritiladi. Tadqiqot metodologiyasi sifatida qiyosiy tahlil, tarixiy-madaniy yondashuv va tavsifiy tahlil usullari qo‘llanildi. Natijalar mavsumiy– mehnat folklori ritmik, marosimiy, ijtimoiy-integrativ va tarbiyaviy funksiyalarni bajarishini, shuningdek, madaniy xotiraning uzviyligini ta’minlashda muhim vosita ekanini ko‘rsatadi. Tadqiqot natijalari folklorshunoslik, etnomusiqashunoslik hamda musiqa ta’limi sohalari uchun amaliy ahamiyatga ega.
Kalit so‘zlar: mavsumiy folklor, mehnat qo‘shiqlari, marosim folklori, xalq og‘zaki ijodi, etnomusiqashunoslik, nomoddiy madaniy meros.
BOLALAR FOLKLORIDAGI OBRAZLARNING SHAKLLANISHI VA ULARNING ETNOGRAFIK ILDIZLARI
Kirish Bolalar folklori – bu bolalar uchun yaratilgan og‘zaki ijod namunalaridir. U katta va kichik avlod dunyosini uyg‘unlashtiruvchi o‘zgacha sohadir. Bolalar folklori janrlari qatoriga alla (lulla) qo‘shiqlari, erkalama va ovutmachoq, tez aytishlar, topishmoqlar, sanama va hukmlagichlar, o‘yin-kulgi qo‘shiqlari kiradi. Bu janrlar aholining og‘zaki ijodidagi mustaqil tizim bo‘lib, kattalar hamda bolalar birgalikda yaratib kelgan san’at mahsulidir. Masalan, ona o‘z chaqalog‘ini quchog‘iga olib alla aytishi orqali turmushda uchraydigan obrazlar – go‘dak tasviri, tabiat elementlari va mehri-muhabbat ramzlarini ijod etadi.
KOMPETENSIYAVIY YONDASHUVNING PEDAGOGIK MOHIYATI VA MUSIQA TA’LIMIDAGI O‘RNI
Abstract Ushbu maqolada kompetensiyaviy yondashuvning pedagogik mohiyati, uning musiqa ta’limidagi didaktik imkoniyatlari hamda ta’lim natijalarini baholashdagi (kompetensiyaga asoslangan baholash) o‘rni yoritildi. Tadqiqot dizayni sifatida normativ-huquqiy hujjatlar (O‘zbekiston DTS va oliy ta’lim standarti), ilmiy adabiyotlar hamda xalqaro tajribani solishtirma tahlil qilish usullari qo‘llandi. Natijalarda kompetensiyaviy yondashuv musiqa ta’limida “bilim”dan ko‘ra “ijro- amaliy faoliyat, kreativ mahsulot, refleksiya va raqamli pedagogika”ga asoslangan natijador modelni kuchaytirishi, o‘qituvchi kompetensiyalari esa TPACK va raqamli kompetensiya doiralari orqali tizimli rivojlantirilishi ko‘rsatildi. O‘zbekiston amaliyotida kompetensiyaviy paradigma davlat ta’lim standartlarida mustahkamlanayotgan bo‘lsa-da, musiqa fanida baholash mezonlari, raqamli kompetensiya integratsiyasi va o‘qituvchilarni metodik qo‘llab-quvvatlash bo‘yicha ayrim “bo‘shliqlar” mavjudligi aniqlanadi. Muhokamada jahon tajribasi asosida O‘zbekiston uchun moslashtirilgan “musiqa ta’limi kompetensiyalari matriksasi” va baholashning rubrikali modeli taklif etildi.
Kalit so‘zlar: kompetensiyaviy yondashuv, musiqa ta’limi, o‘qituvchi kompetensiyasi, TPACK, raqamli kompetensiya, baholash rubrikasi, O‘zbekiston ta’lim standarti.
PEDAGOGICAL ESSENCE OF THE COMPETENCY-BASED APPROACH AND ITS ROLE IN MUSIC EDUCATION
Abstract This article examines the pedagogical essence of the competency-based approach, its didactic potential in music education, and its role in learning outcomes assessment (competency-based assessment). The research design employs comparative analysis of regulatory and legal documents (Uzbekistan’s State Educational Standards and higher education standards), scholarly literature, and international experience. The results show that the competency-based approach in music education strengthens an outcome-oriented model focused not merely on “knowledge,” but on performance- based activity, creative products, reflection, and digital pedagogy. Teacher competencies are shown to be systematically developed through TPACK and digital competence frameworks. Although the competency-based paradigm is being consolidated in Uzbekistan through state educational standards, several “gaps” remain in music education, particularly in assessment criteria, integration of digital competence, and methodological support for teachers. Based on international experience, the discussion proposes a “music education competency matrix” adapted to the Uzbek context, along with a rubric-based assessment model.
Keywords: competency-based approach, music education, teacher competence, TPACK, digital competence, assessment rubric, Uzbekistan educational standards
TRENING JARAYONIDAGI MUAMMOLAR VA ULARNI BARTARAF ETISH
Annotatsiya: Maqolada trening jarayonida yuzaga keladigan asosiy muammolar va ularni samarali bartaraf etish usullari tahlil qilinadi. Trening jarayonida ishtirokchilarning qiziqishining pasayishi, maqsad va vazifalarni noto‘g‘ri belgilash, resurs yetishmovchiligi, vaqtni noto‘g‘ri taqsimlash va metodik yondashuvdagi kamchiliklar kabi muammolar uchraydi. Maqolada ushbu muammolarni aniqlash va ularni oldini olish bo‘yicha samarali strategiyalar, interaktiv metodlar, psixologik va pedagogik yondashuvlar, hamda treningni rejalashtirish va baholash jarayonini takomillashtirish yo‘llari tavsiya etilgan. Shuningdek, trening jarayonida ishtirokchilarning faol ishtirokini rag‘batlantirish va o‘qituvchi–o‘quvchi o‘rtasidagi samarali kommunikatsiyani tashkil etishning ahamiyati ta’kidlangan.
Kalit so‘zlar: Trening jarayoni, muammolar, bartaraf etish, interaktiv metodlar, pedagogik strategiyalar, samarali kommunikatsiya, o‘quvchi faoliyati, treningni rejalashtirish.
O‘SMIR O‘QUVCHILARNING INDIVIDUAL-PSIXOLOGIK XUSUSIYATLARINI EMPIRIK TADQIQ ETISHNING NAZARIY VA AMALIY JIHATLARI
Annotatsiya:Ushbu maqolada o‘smir yoshidagi o‘quvchilarning individual- psixologik xususiyatlarini empirik tadqiq etishning nazariy va amaliy jihatlari tahlil qilinadi. Tadqiqotning asosiy maqsadi — o‘smir shaxsining individual farqlanish omillarini aniqlash, ularning ijtimoiy-psixologik moslashuv darajasini baholash hamda shaxs rivojiga ta’sir qiluvchi psixologik determinantlarni o‘rganishdir. Tadqiqot doirasida shaxs tuzilmasi, temperament, hissiy barqarorlik, o‘zini baholash va ijtimoiy faollik kabi psixologik ko‘rsatkichlar psixodiagnostik metodlar asosida tizimli tarzda tahlil qilindi. Empirik natijalar o‘smirlar orasida sezilarli individual farqlar mavjudligini ko‘rsatdi va ularni ijtimoiy faol, hissiy jihatdan barqaror hamda introspektiv tipdagi guruhlarga ajratish imkonini berdi. Shu bilan birga, ayrim respondentlarda emotsional beqarorlik va past o‘zini baholash kabi xususiyatlar aniqlanib, bu omillar ta’lim jarayonida psixologik qiyinchiliklar yuzaga keltirishi mumkinligi qayd etildi. Tadqiqot natijalari o‘smir shaxsining psixologik rivojlanishini chuqurroq tushunishga yordam beradi va individual yondashuv asosida pedagogik hamda psixokorreksion ishlarni takomillashtirish uchun ilmiy-amaliy zamin yaratadi, shuningdek, yoshlarning shaxsiy xususiyatlarini o‘rganish va ularni rivojlantirish bo‘yicha amaliy tavsiyalar ishlab chiqishda muhim manba sifatida xizmat qiladi.
Kalit so‘zlar: o‘smirlar, individual-psixologik xususiyatlar, shaxs tuzilmasi, temperament, hissiy barqarorlik, o‘zini baholash, ijtimoiy faollik.
INSON TEMPERAMENTINING INDIVIDUAL DINAMIK XUSUSIYATLARI VA PSIXIK FAOLIYATDAGI ROLI
Annotatsiya Mazkur maqolada temperament shaxsning individual-psixologik xususiyati sifatida ilmiy-nazariy jihatdan tahlil qilinadi. Temperamentning mohiyati, kelib chiqishi va psixik faoliyat dinamikasidagi o‘rni yoritiladi. Gippokrat va I.P. Pavlov ta’limotlari asosida temperament tiplari — sangvinik, xolerik, flegmatik va melanxolikning o‘ziga xos jihatlari tavsiflanadi. Shuningdek, temperamentning xulq- atvor, hissiy holat va faoliyat samaradorligiga ta’siri ochib beriladi.
Kalit so‘zlar: temperament, shaxs, individual xususiyatlar, psixik faoliyat, temperament tiplari, sangvinik, xolerik, flegmatik, melanxolik, nerv tizimi
MAHMUDXO‘JA BEHBUDIYNING HAYOTI VA PEDAGOGIK FAOLIYATI
Annotatsiya: Mazkur maqolada jadidchilik harakatining yirik namoyandasi Mahmudxo‘ja Behbudiyning hayoti, ijtimoiy-siyosiy faoliyati hamda pedagogik qarashlari keng tahlil etiladi. Uning ta’lim islohoti yo‘lidagi xizmatlari, yangi usul maktablarini tashkil etishdagi roli va pedagogik merosining bugungi ta’lim tizimidagi ahamiyati yoritib beriladi. Shuningdek, Behbudiyning asarlari orqali ilgari surilgan ma’rifiy va tarbiyaviy g‘oyalar tahlil qilinadi.
Kalit so‘zlar: Mahmudxo‘ja Behbudiy, jadidchilik, pedagogik faoliyat, ma’rifat, yangi usul maktablari, ta’lim islohoti
O‘ZBEK VA INGLIZ TILLARIDAGI OLQISH VA QARG‘ISH SO‘ZLARNING LINGVOMADANIY XUSUSIYATLARI
Annotatsiya. Mazkur maqolada o‘zbek va ingliz tillaridagi olqish va qarg‘ish so‘zlarning lingvomadaniy xususiyatlari qiyosiy jihatdan tahlil qilinadi. Tadqiqotda ushbu birliklarning milliy dunyoqarash, diniy e’tiqod, ijtimoiy munosabat va madaniy qadriyatlar bilan bog‘liqligi yoritiladi. Olqish va qarg‘ishlar xalq tafakkuri mahsuli bo‘lgan paremiologik birliklar sifatida baholanib, ularning madaniy kodlanganligi va pragmatik funksiyalari aniqlangan.
Kalit so‘zlar: olqish, qarg‘ish, lingvomadaniyat, paremiologiya, milliy mentalitet, qiyosiy tahlil.
YOZUV VA XATTOTLIK SAN’ATINING RIVOJLANISH BOSQISHLARI
Annotatsiya:Ushbu maqolada yozuv va xattotlik san’atining rivojlanish bosqichida qanday say harakatlar va bu harakatlarning asoschilari haqida ma’lumotlar keltirilgan.
Kalit so’zlar:yozuv,yozuv tarixi,,xattot,xattotlik san’ati,O’rta Osiyo xattotlik maktabi,sarxat,fraza.
TALABA YOSHLARNI INTELLEKTUAL SALOHIYATINI YUKSALTIRISHDA MA’NAVIY MA’RIFIY ISHLARNING AHAMIYATI
Annotatsiya: Talaba yoshlarni intellektual salohiyatini yuksaltirishda ma’naviy- ma’rifiy ishlar muhim o‘rin tutadi. O‘zbekiston taraqqiyotining yangi bosqichida yoshlarga e’tiborning kuchaytirilishi, ularning zamonaviy bilim va ko‘nikmalarga ega bo‘lishi, ma’naviyatli, vatanparvar, zukko va tashabbuskor bo‘lib yetishishlari uchun keng imkoniyatlar yaratilmoqda. Bunday imkoniyatlar yoshlar intellektual salohiyatining yuksalishiga, ular hayotga mustahkam tayyorgarlik ko‘rishiga, kelajakda o‘z kasbining yetuk mutaxassisi bo‘lib yetishishiga poydevor bo‘lib xizmat qiladi.
Kalit soʻzlar: talaba yoshlar, intellektual salohiyat, yuksaltirish, ma’naviyat, ma’rifiy ishlar, ahamiyat, bilim, tarbiya, rivojlanish, motivatsiya.
O’QUVCHILARGA YOZUV TEXNIKASINI O’RGATISH
Annotatsiya:Ushbu maqolada har bir ishning o’z yo’l-yo’rig’,texnikasi bo’lgani kabi yozuvning ham texnikalari haqida to’xtalib o’tganman.
Kalit so’zlar; yozuv qoidalari, bosimsiz yozish, harflar balandligi,harflar qiyaligi.
BOSHLANG‘ICH TA’LIMDA TEXNOLOGIYA FANINING SHAKL VA METODLARI
Annotatsiya:Mazkur maqolada boshlang‘ich ta’limda texnologiya fanining o‘qitilishidagi shakl va metodlar tahlil qilinadi. Boshlang‘ich ta’limda texnologiya fanining o‘qitilishiga qaratilgan o‘qituvchilar va o‘quvchilar uchun eng samarali metodlar va shakllar o‘rganiladi. Shuningdek, zamonaviy ta’lim texnologiyalari, interaktiv metodlar va pedagogik innovatsiyalar asosida o‘qitishning samaradorligi tahlil qilinadi. O‘quvchilarning kasbiy ko‘nikmalarini rivojlantirish uchun qanday texnologiyalar va metodlar qo‘llanilayotganligi, shuningdek, ularning ta’lim jarayonidagi o‘rni muhokama qilinadi. Maqolada, ayniqsa, texnologiya fanining o‘qitilishida interaktiv metodlar va muqobil o‘qitish shakllarining samaradorligi yoritiladi. Boshlang‘ich ta’limda texnologiya fanining shakl va metodlarini o‘rganish orqali o‘quvchilarning kreativ fikrlash, amaliy ko‘nikmalarini rivojlantirish, hamda ta’lim sifatini oshirish mumkin. O‘qituvchilar uchun ilg‘or metodlar va shakllarni qo‘llashni o‘rgatish hamda boshlang‘ich ta’limda texnologiya fanining o‘qitilishining umumiy jarayoni hamda o‘quvchilarga bo‘lgan ta’siri haqida batafsil ma’lumot beriladi.
Kalit so‘zlar Boshlang‘ich ta’lim, texnologiya fani, o‘qitish metodlari, pedagogik innovatsiyalar, interaktiv metodlar, kasbiy ko‘nikmalar, ta’lim texnologiyalari, o‘quv shakllari, kreativ fikrlash, amaliy ko‘nikmalar.
O‘ZBEKISTONNING JAHON IQTISODIYOTIDAGI O‘RNI
Annotatsiya Mazkur maqolada O‘zbekiston Respublikasining jahon iqtisodiyotidagi o‘rni, uning global bozorlar bilan integratsiyalashuvi, eksport-import salohiyati, investitsiya muhiti hamda mintaqaviy va xalqaro iqtisodiy hamkorlikdagi ahamiyati yoritiladi. Shuningdek, mamlakat iqtisodiyotining asosiy tarmoqlari, ularning xalqaro bozorga chiqish imkoniyatlari va istiqbollari tahlil qilinadi. O‘zbekistonning ochiq iqtisodiyotga o‘tish jarayonlari, islohotlar natijalari hamda global iqtisodiy tizimdagi roli ilmiy asosda ko‘rib chiqiladi.
Kalit so‘zlar: Jahon iqtisodiyoti, O‘zbekiston, global bozor, eksport, investitsiya, integratsiya, iqtisodiy islohotlar, mintaqaviy hamkorlik.
BOSHLANG‘ICH TA’LIMDA O‘QUVCHILARNING TAFAKKURINI RIVOJLANTIRISHNING PEDAGOGIK ASOSLARI
Annotatsiya:Ushbu mavzu boshlang‘ich ta’lim jarayonida o‘quvchilarning tafakkurini rivojlantirishning pedagogik asoslarini yoritadi. Unda bolalarning yosh xususiyatlari, psixologik-pedagogik nazariyalar (masalan, Piaget va Vygotskiyning kognitiv rivojlanish tushunchalari) va tafakkur turlarini (tanqidiy, ijodiy, mantiqiy) shakllantirish usullari ko‘rib chiqiladi. Mavzu ta’limning maqsadi sifatida o‘quvchilarning muammolarni hal etish, tahlil qilish va yangi g‘oyalar yaratish qobiliyatlarini rivojlantirishga qaratilgan bo‘lib, interfaol darslar, o‘yinlar va loyihaviy ishlar kabi amaliy metodlarni taklif etadi. Natijada, boshlang‘ich ta’limda tafakkur rivoji orqali o‘quvchilarning mustaqil fikrlash va hayotiy ko‘nikmalarini oshirishning ahamiyati ta’kidlanadi. Ushbu ish pedagoglar uchun nazariy asos va amaliy tavsiyalarni taqdim etib, ta’lim sifatini yaxshilashga xizmat qiladi.
Kalit soʻzlar: Boshlangʻich taʼlim, pedagogika , tafakkur rivojlanishi, mustaqil fikrlash ,mantiqiy fikrlash, aqliy salohiyat ,aqliy faoliyat, oʻquvchi faoliyati, taʼlim metodlari,psixalogik xususiyatlar.
YAXLIT PEDAGOGIK JARAYONNING ASOSIY VAZIFALARI
Annotatsiya: Mazkur maqolada yaxlit pedagogik jarayon tushunchasi, uning mohiyati va tarkibiy jihatlari yoritilgan. Shuningdek, yaxlit pedagogik jarayonning asosiy vazifalari — ta’lim berish, tarbiyalash, rivojlantirish va ijtimoiylashuv jarayonlari keng tahlil qilingan. Maqolada pedagogik jarayonning shaxs kamolotidagi o‘rni, uning jamiyat ehtiyojlari bilan uzviy bog‘liqligi ham ilmiy asosda ochib berilgan.
Kalit so‘zlar: yaxlit pedagogik jarayon, ta’lim, tarbiya, rivojlanish, ijtimoiylashuv, shaxs kamoloti
A. NAVOIY ILMIY MEROSI VA UNING TARBIYAVIY AHAMIYATI
ANNOTATSIYA Ushbu ilmiy maqolada buyuk mutafakkir, shoir va davlat arbobi Alisher Navoiy ilmiy-ma’naviy merosining mohiyati hamda uning tarbiyaviy ahamiyati kompleks tahlil qilinadi. Navoiy asarlarida ilgari surilgan axloqiy, ma’rifiy va pedagogik qarashlar bugungi globallashuv sharoitida yosh avlodni komil inson sifatida tarbiyalashda muhim manba bo‘lib xizmat qiladi. Tadqiqotda mutafakkirning asarlarida ilm-ma’rifat, adolat, insonparvarlik, vatanparvarlik va ma’naviy poklik g‘oyalari ilmiy-nazariy jihatdan yoritilgan.
Kalit so‘zlar: Alisher Navoiy, ilmiy meros, tarbiya, ma’naviyat, komil inson, pedagogik g‘oyalar.
HARBIY XIZMATCHILARNING FAOLIYATIDA YUZAGA KELADIGAN IJTIMOIY-PSIXOLOGIK MUAMMOLAR
Annotatsiya: Harbiy xizmatning o'ziga xosligi – bu doimiy mas'uliyat, og'ir jismoniy va psixologik yuklamalar. O'zbekistonda harbiy xizmatchilar uchun psixologik chidamlilikni ta'minlash masalasi davlat darajasida e'tiborga olingan, chunki jangovar sharoitlar va stress harbiy xizmatning asosiy qismi hisoblanadi. Biroq, quyidagi to'siqlar motivatsiyani pasaytirishi mumkin.
Kalit so‘zlar: Motivatsion to‘siq, psixologik stress, og'ir kasblar, harbiy oilalar
KAYKOVUSNING “QOBUSNOMA” ASARI VA UNING PEDAGOGIK FIKR TARAQQIYOTIDA TUTGAN O‘RNI
Annotatsiya: Mazkur maqolada Sharq ma’rifiy-adabiy merosining nodir namunalaridan biri bo‘lgan Kaykovusning “Qobusnoma” asarida ilgari surilgan pedagogik g‘oyalar keng tahlil qilinadi. Asarda ta’lim-tarbiya, axloqiy kamolot, ilm- ma’rifatning ahamiyati, ota-ona va ustozning o‘rni, shaxs tarbiyasida hayotiy tajribaning roli yoritilgan. Shuningdek, “Qobusnoma”ning pedagogik fikr taraqqiyotidagi o‘rni va uning bugungi ta’lim-tarbiya tizimi uchun ahamiyati ochib berilgan.
Kalit so‘zlar: Kaykovus, Qobusnoma, pedagogik fikr, ta’lim, tarbiya, axloq, ustoz, ilm-ma’rifat
Annotatsiya: Mazkur maqolada buyuk sharq mutafakkiri, shoir va olim Umar Xayyomning pedagogik qarashlari keng tahlil qilinadi. Uning ilm-ma’rifat, aql-idrok, axloqiy tarbiya va shaxs kamoloti haqidagi g‘oyalari ochib beriladi. Shuningdek, Xayyom asarlarida bilimning qadri, erkin fikrlash va hayotiy tajribaning tarbiyadagi ahamiyati yoritilib, bu qarashlarning zamonaviy pedagogika uchun dolzarbligi asoslab beriladi.
Kalit so‘zlar: Umar Xayyom, pedagogik qarashlar, ta’lim, tarbiya, ilm-ma’rifat, axloq, erkin fikrlash
DAVLAT TA’LIM STANDARTLARI, O‘QUV REJALARI VA O‘QUV VOSITALARI
Annotatsiya: Mazkur maqolada ta’lim tizimini tartibga soluvchi asosiy hujjatlar — Davlat ta’lim standartlari, o‘quv rejalari va o‘quv vositalarining mazmun-mohiyati hamda ularning ta’lim jarayonidagi o‘rni keng yoritilgan. Ushbu tushunchalarning o‘zaro bog‘liqligi, ta’lim sifatini ta’minlashdagi ahamiyati va zamonaviy ta’lim jarayonidagi roli tahlil qilingan. Shuningdek, davlat ta’lim standartlari asosida o‘quv rejalari va o‘quv vositalarini takomillashtirish masalalariga alohida e’tibor qaratilgan.
Kalit so‘zlar: Davlat ta’lim standartlari, o‘quv rejasi, o‘quv vositalari, ta’lim sifati, ta’lim mazmuni, pedagogik jarayon
ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИДА ТАЪЛИМ ТИЗИМИНИ РИВОЖЛАНТИРИШНИНГ КОНЦЕПТУАЛ АСОСЛАРИ
Аннотация: Мақолада Ўзбекистон Республикасида таълим тизимини ривожлантириш масаласи, унинг мамлакат тараққиётидаги стратегик аҳамияти ва ривожлантириш концепцияси таҳлил қилинади. Таълим сифати ва самарадорлиги мамлакатнинг интеллектуал, иқтисодий ва маънавий салоҳиятини белгилайди. Мақолада мактаб, олий ва профессионал таълим соҳаларида амалга оширилаётган ислоҳотлар, рақамлаштириш ва инновацион технологияларни жорий этиш, дуал таълим тизими ҳамда тарбия масаласи концептуал жиҳатдан муҳокама қилинган.
Калитли сўзлар: таълим тизими, таълим сиёсати, таълим сифати, ислоҳотлар, олий таълим, профессионал таълим, рақамлаштириш, инновацион технологиялар, тарбия, дуал таълим, концептуал ёндашувлар.