EPON TEXNOLOGIYASI ASOSIDA ABONENT TARMOQLARNI LOYIHALASH - Komiljonov Jasurbek Azamat o’g’li; Xalilov M.M. (Ta’limda raqamli texnologiyalarni tadbiq etishning zamonaviy tendensiyalari va rivojlanish omillari, 2025)
Ushbu ilmiy ishda EPON (Ethernet Passive Optical Network) texnologiyasi asosida abonent tarmoqlarini loyihalash jarayonlari, ularning asosiy arxitekturasi, ishlash prinsiplari hamda keng polosali xizmatlarni ta’minlashdagi ustunliklari keng yoritiladi. Tadqiqotda passiv optik tarmoqlarni qurishda qo‘llaniladigan OLT (Optical Line Terminal), ONU/ONT (Optical Network Unit/Terminal) va passiv splitterlar o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlik hamda ma’lumot uzatish jarayonida qo‘llaniladigan TDMA, MPCP kabi boshqaruv mexanizmlari chuqur tahlil qilinadi. Loyihalash jarayonida tarmoq topologiyasi, optik yo‘l budjeti, signalning yo‘qotilishi, masofaviy cheklovlar, splitterlar nisbati (1:8, 1:16, 1:32) va ulanish zichligiga ta’sir etuvchi omillar alohida ko‘rib chiqilgan. Shuningdek, EPON texnologiyasining GPON bilan solishtirilgan afzalliklari — yuqori moslashuvchanlik, kam xarajat, IEEE 802.3ah standarti asosidagi ochiq platforma va Ethernet asosidagi oddiy integratsiya imkoniyatlari ilmiy asoslangan holda yoritiladi. Amaliy qismda abonent tarmog‘ini maxsus talablar asosida loyihalash bo‘yicha bosqichma-bosqich yechimlar: xizmat ko‘rsatish hududini tahlil qilish, optik kabellar marshrutini tanlash, splitterlarni joylashtirish, OLT port resurslarini hisoblash va umumiy optik kuchlanish balansini chiqarish bo‘yicha uslubiy qo‘llanmalar ishlab chiqilgan. EPON asosidagi tarmoqning xizmat sifati (QoS), kechikish ko‘rsatkichlari, ma’lumotlar oqimini boshqarish, trafikni prioritetlash va xavfsizlik mexanizmlari ham baholangan.