EDGE COMPUTING TARMOQLARIDA KECHIKISHNI KAMAYTIRISH UCHUN TOPOLOGIYA OPTIMALLASHTIRISH - Xaydaraliyev Akbarjon Muhammadali o’g’li,; Jahongir Qobiljoniv Mirzatillo o’g’li,; Maxmudov Isroil Abdullayevich, (Ta'limda raqamli texnologiyalarni tadbiq etishning zamonaviy tendensiyalari va rivojlanish omillari, 2025)
Annotatsiya: Ushbu maqolada Edge Computing tarmoqlarida kechikishni minimallashtirish maqsadida topologiyani optimallashtirish muammosi tadqiq etiladi. Zamonaviy tarmoqlarda foydalanuvchilar sonining ortishi, IoT qurilmalarining ko‘payishi va real vaqt rejimida ishlovchi xizmatlarning kengayishi natijasida markazlashgan bulut infratuzilmasi yuqori kechikish, kanallar bandligi va resurslar notekis taqsimoti kabi cheklovlarga duch kelmoqda. Edge Computing ushbu muammoni foydalanuvchiga yaqin hisoblash resurslarini joylashtirish orqali bartaraf etadi, biroq tugunlar joylashuvi, marshrutlar samaradorligi va topologiya tuzilishining optimal tanlanishi kechikish ko‘rsatkichlariga bevosita ta’sir qiladi. Shuning uchun maqolada Edge tarmoq tugunlarini joylashtirish, ularning o‘zaro bog‘lanish darajasi, trafik oqimlari yo‘nalishi va resurslarni dinamik boshqarish mexanizmlarini modellashtirish orqali kechikishni kamaytirish yechimlari o‘rganiladi. Tadqiqotda grafik asosidagi topologiya modellari, NS-3 simulyatori orqali trafik kechikishining tajribaviy tahlili va optimallashtirish algoritmlarining solishtirilgan natijalari keltiriladi. Shuningdek, tarmoqning egiluvchanligi, uzilishlarga chidamliligi va yuklama balansi kabi qo‘shimcha omillar ham baholanadi. Olingan natijalar Edge Computing infratuzilmasida uzluksiz xizmat ko‘rsatishni ta’minlash, kechikishni sezilarli darajada kamaytirish hamda IoT, real vaqt monitoringi, videoanalitika va sanoat avtomatikasi kabi xizmatlar samaradorligini oshirish imkonini beradi. Tadqiqot natijalari Edge tarmoqlarini loyihalashda, operatorlar uchun joylashuv strategiyalarini yaratishda va kelajakdagi 6G arxitekturalarida optimal topologiyalarni ishlab chiqishda amaliy ahamiyatga ega.