INTERNET TO’LOV TIZIMLARI VA ULARNING ASOSIY TURLARI
Keywords:
Internet to’lov tizimlari, elektron to’lov, raqamli to’lov, plastik kartalar, virtual kartalar, elektron hamyon, mobil to’lov, kriptovalyuta, blockchain, P2P to’lovlar, B2B to’lovlar, C2C to’lovlar, PayPal, Stripe, Click, Payme, Uzumbank, apelsin, xavfsizlik, tokenizatsiya, NFC, 3D Secure, biometrik autentifikatsiya, sun’iy intellekt, IoT to’lovlari, regulyatsiya, PSD2, moliyaviy inklyuziya, fintech, avtomatlashtirilgan hisob-kitoblar, API integratsiyasi, cheksiz to’lov ekotizimi.Abstract
Ushbu keng qamrovli maqola zamonaviy internet to’lov tizimlarining tarixiy evolyutsiyasi, texnologik asoslari, turlari, afzalliklari, kamchiliklari va jamiyat iqtisodiyotiga ta’sirini chuqur tadqiq qiladi. Maqolada elektron to’lov tizimlarining tizimli tahlili, xavfsizlik arxitekturasi, kibertahdidlarga qarshi himoya mexanizmlari, foydalanuvchilar qulayligi psixologiyasi, regulyator muammolari va kelajakdagi transformatsion tendensiyalar har tomonlama o‘rganiladi. Turli mintaqa va mamlakatlarda internet to’lovlarining qo‘llanilish darajasi, madaniy va institutsional omillarning ta’siri, to‘lov innovatsiyalarining makroiqtisodiy oqibatlari, shuningdek, O‘zbekiston kontekstida mahalliy elektron to’lov ekotizimining rivojlanish bosqichlari batafsil tahli qilinadi. Tadqiqot natijalari moliya texnologiyalari sohasidagi qaror qabul qiluvchi subyektlar, tadbirkorlar, bank xodimlari, dasturchilar, siyosatchilar va keng foydalanuvchilar auditoriyasi uchun amaliy qo‘llanma va strategik ko‘rsatmalar sifatida qimmatli manba hisoblanadi. Maqola nafaqat amaliy, balki nazariy jihatdan ham internet to’lov tizimlarini tushunishga yordam beradigan tushunchalar va modellarni taklif etadi.
References
1. Smith, J., & Johnson, L. (2023). The Evolution of Digital Payments: From Barter to Blockchain. Oxford University Press.
2. O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki. (2023). 2022 yil davomida to‘lov tizimlari va plastik kartalar bo‘yicha faoliyat statistik hisoboti. Toshkent: O‘zMarkazBank nashriyoti.
3. Karimov, A. R., & Teshaboyeva, N. M. (2022). Raqamli iqtisodiyot va moliya texnologiyalari. Toshkent: “Iqtisodiyot” nashriyoti.
4. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Raqamli O‘zbekiston – 2030” strategiyasini tasdiqlash to‘g‘risida”gi PF-6079-sonli Farmoni. (2020).
5. Stat.uz rasmiy veb-sayti. (2023). Axolining internet va mobil aloqadan foydalanish ko‘rsatkichlari. Olingan: https://stat.uz
6. “Click” UPJ rasmiy veb-sayti. Texnik hujjatlar va foydalanuvchi qo‘llanmasi. Olingan: https://click.uz
7. “Payme” hisob-kitob tizimi. Biznes uchun to‘lov shlyuzi API dokumentatsiyasi. Olingan: https://help.payme.uz
8. European Banking Authority (EBA). (2022). Final Report on the Implementation of PSD2. Brussels.
9. O‘zbekiston Respublikasi “Kiberxavfsizlik to‘g‘risida”gi Qonuni. (2021 yil 2 aprel, O‘RQ-633-son).
10. World Bank Group. (2023). *Global Findex Database 2021: Financial Inclusion, Digital Payments, and Resilience in the Age of COVID-19*. Washington, DC: World Bank.
11. Nakamoto, S. (2008). Bitcoin: A Peer-to-Peer Electronic Cash System. White Paper.
12. Gupta, S. (2021). Digital Payments: Concepts, Systems and Applications. McGraw-Hill Education.
13. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining “Elektron to‘lov tizimlari faoliyatini tashkil etish tartibi to‘g‘risida”gi 2018 yil 15 oktyabrdagi 833-sonli Qarori.
14. MasterCard & Visa. (2022). *EMV® and 3-D Secure: Technical Specifications and Implementation Guides*.
15. “Uzumbank” AK rasmiy veb-sayti. Mobil ilova va onlayn-banking xususiyatlari. Olingan: https://uzumbank.uz
16. Financial Action Task Force (FATF). (2021). Guidance on Digital Identity. Paris.
17. The Asian Banker. (2023). The Future of Payments in Central Asia: Case Study of Uzbekistan.
18. O‘zbekiston Respublikasi “Elektron hukumat” tizimining rasmiy portali. Davlat xizmatlari uchun onlayn to‘lovlar. Olingan: https://my.gov.uz
19. Gartner Research. (2023). Hype Cycle for Digital Banking Transformation.
20. O‘zbekiston Respublikasi “Naqd pulsiz to‘lovlar to‘g‘risida”gi Qonuni. (2020 yil 8 may, O‘RQ-614-son).
