INSULT KASALLIGI ETIOLOGIYASI, KLINIKASI VA DIAGNOSTIKASI
Keywords:
Insult, ishemik insult, gemorragik insult, miya qon aylanishi buzilishi, trombolizis, nevrologik defitsit, reabilitatsiya, profilaktika, parvarish.Abstract
Insult (stroke) zamonaviy tibbiyotda yuqori o‘lim va nogironlik darajasi bilan kechuvchi eng dolzarb nevro-vaskulyar kasalliklardan biri hisoblanadi. Ushbu maqolada insultning asosiy sabablari, patogenetik mexanizmlari, klinik turlari, yetakchi klinik belgilari, zamonaviy tashxis usullari, davolash yondashuvlari, profilaktika choralari hamda bemorlarni parvarishlash masalalari tahlil qilingan. Maqolada ishemik va gemorragik insultlarning etiologik va klinik farqlari yoritilib, arterial gipertenziya, ateroskleroz, yurak ritmi buzilishlari va metabolik kasalliklarning insult rivojlanishidagi roli ilmiy manbalar asosida ko‘rsatib berilgan. Shuningdek, kompyuter tomografiya va magnit-rezonans tomografiya kabi zamonaviy tasviriy tashxis usullarining ahamiyati hamda trombolitik terapiya va reabilitatsiya choralarining samaradorligi muhokama qilingan. Profilaktika masalalarida birlamchi va ikkilamchi oldini olish strategiyalariga alohida e’tibor qaratilgan. Ushbu maqola insult bilan bog‘liq kasallanish va o‘lim ko‘rsatkichlarini kamaytirishga qaratilgan ilmiy-amaliy yondashuvlarni umumlashtiradi hamda klinik amaliyot va ilmiy tadqiqotlar uchun muhim ahamiyat kasb etadi.
References
World Health Organization. Stroke: A Global Response Is Needed. WHO, Geneva, 2023.
Feigin V.L., Stark B.A., Johnson C.O. Global burden of stroke and risk factors in 204 countries and territories. The Lancet Neurology. 2021;20(10):795–820.
Powers W.J., Rabinstein A.A., Ackerson T. et al. Guidelines for the Early Management of Acute Ischemic Stroke. Stroke. 2019;50(12):e344–e418.
Donnan G.A., Fisher M., Macleod M., Davis S.M. Stroke. The Lancet. 2008;371(9624):1612–1623.
Adams H.P., del Zoppo G., Alberts M.J. et al. Guidelines for the management of patients with acute ischemic stroke. Stroke. 2007;38(5):1655–1711.
Caplan L.R. Stroke: A Clinical Approach. 4th ed. Saunders Elsevier, Philadelphia, 2009.
Sacco R.L., Kasner S.E., Broderick J.P. et al. An Updated Definition of Stroke for the 21st Century. Stroke. 2013;44(7):2064–2089.
Hankey G.J. Stroke. The Lancet. 2017;389(10069):641–654.
Smith E.E., Kent D.M., Bulsara K.R. et al. Effect of mechanical thrombectomy on functional outcomes in acute ischemic stroke. New England Journal of Medicine. 2015;372:2285–2295.
Winstein C.J., Stein J., Arena R. et al. Guidelines for Adult Stroke Rehabilitation and Recovery. Stroke. 2016;47(6):e98–e169.