RELATSION MA’LUMOTLAR BAZASINING TUZILISH

Authors

  • Nabiyev Muhammadqodir Author
  • To’xtasinov Azizbek Author

Keywords:

relatsion ma’lumotlar bazasi, jadval tuzilishi, primar kalit, foreign kalit, normal shakllar, SQL, E.F. Codd

Abstract

Relatsion ma’lumotlar bazasi (RMB) zamonaviy axborot tizimlarining asosiy elementi bo‘lib, ma’lumotlarni jadval shaklida saqlash va bog‘lash orqali samarali boshqaruvni ta’minlaydi. Ushbu maqola RMB ning asosiy tuzilishi (jadval, ustun, qator, kalitlar, normal shakllar), E.F. Codd qoidalari va zamonaviy misollar (SQL Server, PostgreSQL) ni tahlil qiladi. Adabiyotlar va tadqiqotlar asosida RMB ning afzalliklari (yaxlitlik, moslashuvchanlik) va cheklovlari (NoSQL bilan solishtirganda) ko‘rib chiqiladi. Natijada, RMB hali ham korporativ tizimlarda dominant ekanligi tasdiqlanadi.

References

[1] Codd, E. F. (1970). A Relational Model of Data for Large Shared Data Banks. Communications of the ACM, 13(6), 377–387. https://dl.acm.org/doi/10.1145/362384.362685

[2] Codd, E. F. (1990). The Relational Model for Database Management: Version 2. Addison-Wesley.

[3] Elmasri, R., & Navathe, S. B. (2015). Fundamentals of Database Systems (7th ed.). Pearson.

[4] Date, C. J. (2003). An Introduction to Database Systems (8th ed.). Addison-Wesley.

[5] Kleppmann, M. (2017). Designing Data-Intensive Applications. O'Reilly Media.

[6] PostgreSQL Documentation. (2025). PostgreSQL 17 Documentation: Data Integrity. https://www.postgresql.org/docs/17/ddl-constraints.html

[7] Gartner. (2025). Magic Quadrant for Cloud Database Management Systems. https://www.gartner.com/en/documents/4025470

Published

2025-12-23

How to Cite

[1]
2025. RELATSION MA’LUMOTLAR BAZASINING TUZILISH. Ustozlar uchun. 86, 3 (Dec. 2025), 369–373.