HARBIY XIZMATCHILARDA HISSIY CHARCHOQ VA KASBIY ZO‘RIQISH SINDROMI: SABABLARI, OQIBATLARI VA TIZIMLI DAVOLASH PROTOKOLI
Keywords:
kasbiy zo‘riqish sindromi, hissiy charchoq, harbiy psixologiya, bilishga asoslangan xulq-atvor terapiyasi, post-travmatik stress buzilishi (PTSB), stressni boshqarish, jangovar nafas olish, BICEPS protokoli.Abstract
Ushbu maqola harbiy xizmatchilar orasida keng tarqalgan, ammo kam o‘rganilgan hissiy charchoq va professional kasbiy zo‘riqish sindromi (KZS) muammosiga bag‘ishlangan. Harbiy xizmatning muntazam yuqori yuklamasi, real xavf, cheklangan uyqu va qat’iy buyruqlar tizimi KZS rivojlanishi uchun noyob va og‘ir psixologik fon yaratadi. Maqolada hissiy charchoqning kelib chiqishi (etiologiyasi), klinik belgilari (holsizlik, diqqat buzilishi, tajovuzkorlik) tahlil qilinadi. Shuningdek, xizmatchining jangovar tayyorgarligi va psixologik barqarorligini tiklashga qaratilgan 4 bosqichli kompleks davolash protokoli (Tashxis, Psixologik Davolash, Fiziologik Tiklanish, Xizmatga Moslashtirilgan Reabilitatsiya) asoslab berilgan. Harbiy sharoitga moslashtirilgan Bilishga Asoslangan Xulq-atvor Terapiyasi, Stressni boshqarish usullari (”Jangovar Nafas Olish”) va NATOning “BICEPS” kabi xalqaro protokollari yoritilgan.
References
1. Maslach, C., Jackson, S. E. (1981). Kasbiy zo‘riqishni o‘lchash. Kasbiy Xulq-atvor Jurnali, 2(2), 99 -113. (Nazariy asos va MBI testi).
2. Mudofaa Departamenti (MD) & NATO PS-07-06. Jangovar Stressni Nazorat Qilish Protokollari:BICEPS Modeli va Oldini Olish Strategiyalari. (Jangovar stressni boshqarish protokollari).
3. Williams, W.A., & Vasterling, J. J. (2018). Harbiy Psixologiya: Klinik va Operatsion Amaliyotlar.
4. Guildford Press. (Psixometrik tekshiruvlar haqida). Harbiy Operatsion Faoliyatda Uyqu Cheklovi va Charchoqning Roli. Milliy Akademiyalar Matbuoti. (Uyqu cheklovlari va fiziologik o’zgarishlar). O‘tkir stressni boshqarishda munosabatni tiklash va nafas olish texnikalaridan foydalanish bo‘yicha joriy ko‘rsatmalar. (Stressni boshqarish texnikalari).
