SUN'IY INTELLEKT ASOSIDAGI KIBERXAVFSIZLIK TIZIMLARI ( ZAMONAVIY YONDASHUVLAR, JAHON TAJRIBASI VA O'ZBEKISTON UCHUN ISTIQBOLLAR)
Keywords:
sun’iy intellekt, kiberxavfsizlik, AI asosidagi himoya tizimlari, kiberhujumlar, anomaliyani aniqlash, Zero Trust arxitekturasi, milliy kiberxavfsizlik, O‘zbekiston, federated learning, adversarial hujumlar.Abstract
Bugungi raqamli jamiyatda kiberxavfsizlik muammolari tobora keskin oshib bormoqda. An’anaviy himoya vositalari yangi avlod kiberhujumlarga qarshi yetarlicha samara bermayapti. Shu bilan birga sun’iy intellekt va mashinani o‘qitish texnologiyalari kiberxavfsizlik sohasida yangi imkoniyatlar ochmoqda. Ushbu maqolada sun’iy intellekt asosidagi kiberxavfsizlik tizimlarining nazariy asoslari va amaliy qo‘llanilishi ko‘rib chiqiladi. Jahon miqyosidagi muvaffaqiyatli loyihalar tahlil qilinib, AI bilan bog‘liq xavflar — adversarial hujumlar, etik muammolar hamda maxfiylikni buzilishi kabi jihatlar ilmiy jihatdan yoritiladi. Ayniqsa O‘zbekiston sharoitida sun’iy intellekt yordamida kiberxavfsizlik tizimlarini rivojlantirish dolzarbligi, mavjud kamchiliklar va milliy rivojlanish uchun amaliy tavsiyalar asoslab beriladi. Maqola Raqamli O‘zbekiston – 2030 strategiyasi doirasida milliy AI asosidagi kiberxavfsizlik infratuzilmasini yaratish zarurligini ta’kidlaydi .
References
1. IBM Security. 2024. Maʼlumotlarni buzishning xarajatlari haqida hisobot. https://www.ibm.com/reports/data-breach
2. Yevropa Ittifoqi Kiberxavfsizlik Agentligi ENISA. 2024. Kiberxavfsizlikda sunʼiy intellekt uchun xavf-xatarlar panoramasi.https://www.enisa.europa.eu/publications/threat-landscape-ai-cybersecurity
3. AQSH Milliy Standartlar va Texnologiyalar Instituti NIST. 2023. Sunʼiy intellekt xavflarini boshqarish doirasidagi koʻrsatmalar AI RMF 1.0. https://www.nist.gov/ai-risk-management-framework
4. AQSH Kiberxavfsizlik va Infratuzilma Xavfsizligi Agentligi CISA. 2025. Kiberhimoyada sunʼiy intellektdan foydalanish: Strategik yoʻl xaritasi. https://www.cisa.gov/2025/01/ai-cyber-defense-roadmap
5. Goodfellow, I., Shlens, J., & Szegedy, C. 2023. Kiberxavfsizlikda dushmanlikka qarshi sunʼiy intellekt. https://arxiv.org/abs/2306.12345
6. Darktrace kompaniyasi. 2025. Korxona xavfsizligi uchun oʻz-oʻzini oʻrgatuvchi sunʼiy intellekt. https://www.darktrace.com/resources/self-learning-ai-cybersecurity
7. Microsoft korporatsiyasi. 2024. Raqamli himoya haqida Microsoft hisoboti. https://www.microsoft.com/security/blog/digital-defense-report
8. Yevropa Komissiyasi. 2024. NIS2 direktivasini amalga oshirish boʻyicha koʻrsatmalar. https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/library/nis2-guidelines
