O‘ZBEK MAQOLALARINING NAZARIY- LINGVISTIK ASOSLARI.
Keywords:
o‘zbek maqolalari, paremiologiya, nazariy asoslar, lingvistik tahlil, xalq og‘zaki ijodi, struktur-semantik xususiyatlar, leksik tarkib, grammatik tuzilish, obrazlilik, nutqiy vazifa.Abstract
Mazkur tadqiqot o‘zbek maqollarining nazariy va lingvistik asoslarini yoritishga bag‘ishlangan bo‘lib, unda maqollarning xalq og‘zaki ijodi tizimidagi o‘rni, paremiologik birlik sifatidagi xususiyatlari hamda tilshunoslikdagi talqini ilmiy jihatdan tahlil qilinadi. Tadqiqotda maqol tushunchasining mazmun-mohiyati, uning matal va boshqa xalqona hikmatli birliklardan farqli jihatlari aniqlab beriladi. Ish jarayonida o‘zbek maqollarining struktur-semantik tuzilishi, leksik tarkibi va grammatik xususiyatlari nazariy asosda yoritiladi. Maqollarda umumlashgan ma’no, ixchamlik, barqarorlik va obrazlilik kabi muhim belgilarni shakllantiruvchi lingvistik omillar tahlil qilinadi. Shuningdek, metafora, antonimiya, parallelizm singari badiiy-vositalarning maqol mazmunini chuqurlashtirishdagi o‘rni ko‘rsatib beriladi. Tadqiqotda maqollarning nutqiy va kommunikativ vazifalari, ularning didaktik va tarbiyaviy ahamiyati hamda milliy tafakkurni ifodalashdagi roli alohida e’tiborga olinadi. Olingan ilmiy xulosalar o‘zbek paremiologiyasi, tilshunoslik va folklorshunoslik sohalaridagi tadqiqotlar uchun nazariy va amaliy ahamiyatga ega.
References
I. Normativ-huquqiy hujjatlar
O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi.
O‘zbekiston Respublikasi “Davlat tili haqida”gi Qonuni.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining o‘zbek tilini rivojlantirishga oid farmon va qarorlari.
II. Paremiologiya va folklorshunoslikka oid manbalar
Imomov K. O‘zbek xalq og‘zaki ijodi. – Toshkent: O‘qituvchi, 2008.
Jo‘rayev M. O‘zbek folklori va paremiologiya masalalari. – Toshkent: Fan, 2012.
Sarimsoqov B. Xalq og‘zaki ijodi poetikasi. – Toshkent: Fan, 1990.
O‘zbek xalq maqollari. 2 jildlik. – Toshkent: Fan, 1987.
III. Tilshunoslik va lingvistik tahlilga oid adabiyotlar
Rahmatullayev Sh. Hozirgi o‘zbek adabiy tili. – Toshkent: Universitet, 2006.
Hojiyev A. Tilshunoslik terminlarining izohli lug‘ati. – Toshkent: O‘zbekiston Milliy ensiklopediyasi, 2002.
Karimov N. Til va tafakkur masalalari. – Toshkent: Fan, 2004.
To‘raqulov X. Adabiy til va xalq nutqi. – Toshkent: Fan, 1988.
IV. Maqol va badiiy nutq uslubiyatiga oid manbalar
Qo‘ng‘irov R. Badiiy nutq uslubiyati. – Toshkent: O‘qituvchi, 2007.
Rasulov R. Badiiy asar tili. – Toshkent: Fan, 1995.
Yo‘ldoshev B. Nutq madaniyati va uslubiyat. – Toshkent: O‘qituvchi, 2010.
