DORIVOR O‘SIMLIKLARNING FARMAKOLOGIK FAOLLIGI VA XAVFSIZLIGI
Keywords:
Dorivor o‘simliklar, fitoterapiya, biofaol birikmalar, farmakologik faollik, xavfsizlik, toksikologiya, o‘simlik preparatlari, alkaloidlar, flavonoidlar, efir moylari, dori-o‘simlik o‘zaro ta’siri, an’anaviy va zamonaviy tibbiyot, O‘zbekiston florasi, standartizatsiya.Abstract
Ushbu ilmiy maqola dorivor o‘simliklarning farmakologik faolligi va xavfsizligi masalasini kompleks tarzda yoritadi. Maqolada dorivor o‘simliklar tarkibidagi biofaol birikmalar — alkaloidlar, flavonoidlar, efir moylari, glikozidlar kabi komponentlarning biologik ta’sirlari tahlil qilinadi. Shuningdek, o‘zbek florasiga xos dorivor o‘simliklar bo‘yicha mavjud ilmiy tadqiqotlar sharhi keltiriladi, ularning yallig‘lanishga qarshi, antioksidant, antibakterial va boshqa farmakologik xususiyatlari ko‘rib chiqiladi. Xavfsizlik masalasiga alohida ahamiyat berilib, o‘simliklardan tayyorlangan fitoterapevtik vositalarning potentsial toksik ta’siri, noto‘g‘ri dozalar oqibatida yuzaga keluvchi nojo‘ya effektlar va dori-o‘simlik o‘zaro ta’sirlariga oid amaliy va ilmiy ma’lumotlar tahlil qilinadi. Maqola adabiyotlar tahlili asosida tuzilgan bo‘lib, O‘zbekiston sharoitida olib borilgan ilmiy ishlanmalar bilan kuyidagicha bog‘langan: biofaol moddalarning aniqlanishi, usullar, farmakologik testlar natijalari va xavfsizlik bo‘yicha tavsiyalar. Tadqiqot natijalari dorivor o‘simliklarning terapevtik qo‘llanish imkoniyatlarini ko‘rsatadi, shuningdek ularni xavfsiz va samarali ishlatish bo‘yicha tavsiyalar beradi. Mazkur maqola fitoterapiya, farmakologiya va an’anaviy tibbiyot bo‘yicha ilmiy izlanayotgan tadqiqotchilar hamda amaliyotchi shifokorlar uchun muhim axborot manbai bo‘lib xizmat qiladi.
References
1. Karimov I.A. Dorivor o‘simliklar va ularning tibbiyotdagi ahamiyati. – Toshkent: Fan, 2018.
2. Omonova F.O., Rahmonov A.R. Dorivor o‘simliklar va fitoterapiya asoslari. – Toshkent: Ilm Ziyo, 2020.
3. Xaitova L.B. O‘zbekiston florasidagi dorivor o‘simliklar va ularning farmakologik xususiyatlari. – Toshkent: Fan va texnologiya, 2019.
4. Yo‘ldoshev S.Y., Ismoilova M.Sh. Fitokimyo va farmakognoziya. Oliy o‘quv yurtlari uchun darslik. – Toshkent: O‘zbekiston, 2021.
5. Abdullayev A., To‘xtayev B. Dorivor o‘simliklarning biologik faol moddalarini o‘rganish. // O‘zbekiston biologiya jurnali, 2020, №3, 45–52-b.
6. Otamurodova M., Yarkulova Z. O‘zbekistonning yovvoyi dorivor o‘simliklari va ularning amaliy ahamiyati. // International Journal of Biology and Environmental Analysis, 2021, 6(2), 33–40.
7. Xaitova L.B. Efir moyli dorivor o‘simliklarning farmakologik faolligi. // Shokh Medical Journal, 2022, №4, 21–28-b.
8. Raximova D.A. Dorivor o‘simliklar asosida tayyorlangan preparatlarning xavfsizligi. // Tibbiyot va farmatsiya, 2019, №2, 60–65-b.
9. Islomov A.A. Dorivor o‘simliklar toksikologiyasi asoslari. – Toshkent: Yangi nashr, 2017.
10. Saidova N.M. Fitoterapiyada dori–o‘simlik o‘zaro ta’siri muammolari. // Tadqiqotlar.uz, 2021.
11. Xolmatov H.X. Farmakologiya. Oliy tibbiyot o‘quv yurtlari uchun darslik. – Toshkent: Abu Ali ibn Sino, 2020.
12. Yodgorova N.U. Cynanchum acutum o‘simligining farmakologik xususiyatlari. // International Journal of Innovative Studies, 2023, 4(1), 14–20.
13. O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni saqlash vazirligi. Dorivor o‘simliklardan foydalanish bo‘yicha uslubiy ko‘rsatmalar. – Toshkent, 2022.
14. To‘raev K.T. An’anaviy tabobatda dorivor o‘simliklarning o‘rni. – Toshkent: Fan, 2016.
15. Xaitova L.B., Qodirova S.S. Glikozidli dorivor o‘simliklarning farmakologik tahlili. // WOS Journals of Medicine, 2022.
16. Rahmonov A.R. Fitoterapiyada xavfsizlik va standartizatsiya masalalari. // Scientific Journal of Pharmacy, 2021, №5.
17. Abdurahmonov A.A. Dorivor o‘simliklarning kimyoviy tarkibi va biologik faolligi. – Toshkent: Fan va ta’lim, 2018.
18. O‘zbekiston Milliy ensiklopediyasi. Dorivor o‘simliklar bo‘limi. – Toshkent, 2015.
19. WHO. Safety Monitoring of Herbal Medicines in Pharmacovigilance Systems. – Geneva, 2004
(O‘zbekistonda tibbiyot OTMlarida keng qo‘llaniladi)
20. European Medicines Agency (EMA). Assessment of herbal medicinal products. – 2019.(Farmakologiya va fitoterapiya bo‘yicha metodik manba sifatida)
