TISHLI G‘ILDIRAK VA AYLANUVCHI MEXANIK DETALLAR ISHCHI YUZALARINI LAZER NURI YORDAMIDA KOMPLEKS PUXTALASHNING ILMIY-TEXNIK YECHIMLARI
Keywords:
lazerli puxtalash, tishli g‘ildiraklar, aylanuvchi mexanik detallar, issiqlik maydoni, fazaviy o‘zgarishlar, qoldiq kuchlanishlar, qattiqlashgan qatlam.Abstract
Mazkur maqolada tishli g‘ildiraklar va aylanuvchi mexanik detallar ishchi yuzalarining yeyilishga, kontakt charchashiga hamda dinamik yuklamalarga bardoshliligini oshirishga qaratilgan kompleks lazerli puxtalashning ilmiy-texnik asoslari tadqiq etilgan. An’anaviy sirtni qattiqlashtirish usullarining cheklovlari tahlil qilinib, lazer nuri yordamida yuqori energiya zichligi sharoitida lokal, boshqariladigan va minimal deformatsiyali sirt modifikatsiyasini amalga oshirish imkoniyatlari asoslab berilgan. Ishda lazer–material o‘zaro ta’sirining fizik mexanizmlari, issiqlik uzatish jarayonlari, tezkor qizish va sovish sharoitida yuzaga keladigan fazaviy o‘zgarishlar hamda qoldiq kuchlanishlarning shakllanish qonuniyatlari tahlil qilingan. Tishli g‘ildiraklar va aylanuvchi detallar geometriyasi inobatga olingan holda, ko‘p yo‘lakli skanerlash va issiqlik maydonini boshqarishga asoslangan kompleks lazerli puxtalash konsepsiyasi ishlab chiqilgan. Numerik modellashtirish natijasida lazer quvvati, skanerlash tezligi va qattiqlashgan qatlam chuqurligi o‘rtasidagi bog‘liqliklar aniqlanib, virtual tajribalar orqali qatlamning geometrik va strukturaviy xususiyatlari baholangan. Olingan natijalar adabiyotlarda keltirilgan eksperimental ma’lumotlar bilan mos kelishi ko‘rsatildi hamda kompleks lazerli puxtalashning sirt qattiqligi, yeyilishga chidamliligi va xizmat muddatini oshirishdagi samaradorligi asoslandi. Tadqiqot natijalari mexanik uzatmalar ishlab chiqarish va qayta tiklash jarayonlarida yuqori ishonchlilikka ega detallarni tayyorlash uchun ilmiy va amaliy ahamiyatga ega bo‘lgan lazerli puxtalash texnologiyalarini rivojlantirishga xizmat qiladi.
References
[1] Texnologik. Mashinalar, “MEXATRONIKA VA ROBOTOTEXNIKA TIZIMLARI,” vol. 7, no. 4, 2024. А.Elmanov.S. Kengboyev.
[2] А.Elmanov , D.Tojiyev, A.Norkobilov. “Improvement of wear Resistance Properties of Metal Gears using Laser Surface Hardening,” p. 11, 2024.
[3] D. Buvanashekaran. G. Naidu, “Laser surface hardening: A review,” Int J Surf. Sci. Eng., vol. 5, pp. 131–151, Jul. 2011, doi: 10.1504/IJSURFSE.2011.041398.
[4] A. K. Borki, A. El Ouafi, and A. Chebak, “Experimental Investigation of Laser Surface Transformation Hardening of 4340 Steel Spur Gears,” J. Manuf. Mater. Process., vol. 3, no. 3, p. 72, Sep. 2019, doi: 10.3390/jmmp3030072.
[5] L.Lach, “Recent Advances in Laser Surface Hardening: Techniques, Modeling Approaches, and Industrial Applications,” Crystals, vol. 14, no. 8, p. 726, Aug. 2024, doi: 10.3390/cryst14080726.
[6] Z. Sagdoldina, D. Baizhan, D. Buitkenov, G. Tleubergenova, A. Alibekov, and S. Bolatov, “The Effect of Laser Surface Hardening on the Microstructural Characteristics and Wear Resistance of 9CrSi Steel,” Materials, vol. 19, no. 2, p. 423, Jan. 2026, doi: 10.3390/ma19020423.
