KRIPTOANALIZ USULLARINING ZAMONAVIY AXBOROT XAVFSIZLIGIDAGI O‘RNI
Keywords:
kriptoanaliz, axborot xavfsizligi, statistik hujumlar, chiziqli kriptoanaliz, differensial kriptoanaliz, AES, RSA, chuqur o'rganish (deep learning).Abstract
Raqamli texnologiyalar va kiberhujumlar ko'lamining keskin ortib borishi fonida shifrlash tizimlarining ishonchliligini baholashda kriptoanalizning o'rni beqiyosdir. Kvant kompyuterlari va sun'iy intellektning jadal rivojlanishi axborot xavfsizligida qo'llaniluvchi an'anaviy kriptografik algoritmlarni zaiflashtirib borayotgani ushbu tadqiqotning dolzarbligini belgilab beradi. Maqolaning maqsadi — zamonaviy axborot xavfsizligi tizimlarida qo'llanilayotgan ilg'or kriptoanaliz usullarini batafsil tahlil qilish hamda ularning xalqaro himoya standartlariga (AES, RSA) ta'sirini ilmiy va amaliy jihatdan baholashdan iborat. Tadqiqot jarayonida mantiqiy, tizimli va qiyosiy tahlil, an'anaviy statistik kriptoanaliz (chiziqli, differensial, chastotali tahlil), shuningdek, mashinali o'rganish modellarini kriptografik hujumlarga tatbiq etish kabi metodlardan foydalanildi. Olib borilgan izlanishlarning asosiy natijasi sifatida standart shifr turlarining murakkab tahliliy hamda neyron-yordamli statistik hujumlarga bardoshlilik darajasi tizimlashtirildi. Tahlillar shuni ko'rsatdiki, gibrid kriptoanaliz usullari shifr kalitini tiklash va qidirish maydonini qisqartirish jarayonini bir necha barobar tezlashtiradi. Maqolaning ilmiy yangiligi shundan iboratki, unda klassik statistik kriptoanaliz usullari va zamonaviy chuqur o'rganish (deep learning) texnologiyalarining integratsiyasi axborot xavfsizligi mezonlarini qanday o'zgartirishi ilmiy asoslandi. Shuningdek, xavfsizlik tizimlarini modernizatsiya qilish va post-kvant davriga o'tish bo'yicha konseptual yechimlar taklif etildi.
References
1. G‘aniyev, S.Q., Karimov, M.M., & Tashev, K.A. (2020). Axborot xavfsizligi. Darslik. Toshkent: "Aloqachi" nashriyoti. (O'zbek olimlari)
2. Aripov, M.M., & boshqalar. (2019). Axborot xavfsizligi va kriptografiya asoslari. O‘quv qo‘llanma. Toshkent: O‘zbekiston Milliy universiteti (O'zMU). (O'zbek olimlari)
3. Stallings, W. (2020). Cryptography and Network Security: Principles and Practice (8-nashr). Pearson.
4. Schneier, B. (2015). Applied Cryptography: Protocols, Algorithms, and Source Code in C. John Wiley & Sons.
5. Rivest, R. L., Shamir, A., & Adleman, L. (1978). A Method for Obtaining Digital Signatures and Public-Key Cryptosystems. Communications of the ACM, 21(2), 120-126.
6. Katz, J., & Lindell, Y. (2020). Introduction to Modern Cryptography (3-nashr). CRC Press.
7. inLibrary – O‘zbekiston ilmiy maqolalar bazasi. Axborot xavfsizligi va kriptotizimlar tahliliga oid maqolalar arxivi. Elektron manba:https://inlibrary.uz/
8. Splunk Inc. (2023). What is Cryptanalysis? A Detailed Introduction. Kiberxavfsizlik va axborot tahlili markazi materiallari. Elektron manba: https://www.splunk.com/en_us/blog/learn/cryptanalysis.html
