KVANT KOMPYUTERLAR VA KELAJAKDAGI SHIFRLASH MUAMMOLARI
Keywords:
kvant hisoblash, zamonaviy kriptografiya, shifrlash tizimlari, post-kvant kriptografiya, axborot xavfsizligi, raqamli ma’lumotlar himoyasi.Abstract
Shifrlash algoritmlari elektron pochta xabarlaridan tortib tibbiy yozuvlar va moliyaviy hisobotlargacha bo'lgan maxfiy elektron ma'lumotlarni ruxsatsiz tomoshabinlardan himoya qiladi. O'nlab yillar davomida ushbu algoritmlar shifrlashni buzishga urinadigan an'anaviy kompyuterlardan foydalanadigan hujumlardan himoya qilish uchun yetarlicha kuchli ekanligini isbotladi. Biroq, kvant kompyuteri deb nomlangan yangi turdagi qurilma ushbu algoritmlarni buzishi va elektron sirlarimizni kashf etilishga moyil qilishi mumkin. Ushbu yaqinlashib kelayotgan tahdidga qarshi turish uchun bizga bugungi kunda biladigan an'anaviy kompyuterlar va ertangi kun kvant kompyuterlarining kiberhujumlarini oldini oladigan shifrlash usullari kerak. Bu yangi usullar post-kvant shifrlash algoritmlari deb ataladi.
References
1. National Institute of Standards and Technology (NIST). What is Post-Quantum Cryptography?
https://www.nist.gov/cybersecurity/what-post-quantum-cryptography
2. Chen, L., Jordan, S., Liu, Y. va boshqalar. Report on Post-Quantum Cryptography. NISTIR 8105, 2016.https://nvlpubs.nist.gov/nistpubs/ir/2016/NIST.IR.8105.pdf
3. Primov Baxtiyor Olim o‘g‘li. Kiber jinoyatchilikka qarshi immunitet hosil qilish masalalari. 2024-yil, 30-may.
IBM Quantum.What is Quantum Computing? https://www.ibm.com/quantum/learn/what-is-quantum-computing
4. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining kiberxavfsizlikni rivojlantirishga oid normativ-huquqiy hujjatlari (raqamli xavfsizlik strategiyasi bo‘yicha materiallar).
