ERTA BOSQICH GIPERTENZIYADA OKSIDLOVCHI STRESS VA ENDOTELIAL DISFUNKTSIYA
Keywords:
oksidlovchi stress, endotelial disfunktsiya, gipertenziya, azot oksidi, MDA, SODAbstract
Erta bosqich gipertenziya tomir devorida funksional o‘zgarishlar bilan kechadi, bunda oksidlovchi stress endotelial disfunktsiyaning asosiy mexanizmlaridan biri hisoblanadi. Reaktiv kislorod turlari (ROS) azot oksidi (NO) biofaolligini kamaytirib, tomir tonusining buzilishiga olib keladi.Erta bosqich gipertenziyali bemorlarda oksidlovchi stress ko‘rsatkichlari va endotelial funksiyaning o‘zaro bog‘liqligini baholash.25–55 yoshdagi 120 nafar ishtirokchi ishtirokida kesimiy tadqiqot o‘tkazildi. Ishtirokchilar ikki guruhga ajratildi: erta bosqich gipertenziya (n=60) va nazorat (n=60). Qonda malondialdegid (MDA), superoksid dismutaza (SOD) va azot oksidi (NO) darajalari aniqlanib, endotelial funksiyasi oqimga bog‘liq kengayish (FMD) usuli bilan baholandi.Gipertenziya guruhida MDA darajasi sezilarli yuqori (p<0.001), SOD va NO darajalari esa past (p<0.01) bo‘ldi. FMD ko‘rsatkichlari gipertenziya guruhida ishonchli darajada kamaygan (p<0.001). MDA va FMD o‘rtasida kuchli manfiy korrelyatsiya (r = -0.62, p<0.001), SOD va NO bilan esa ijobiy bog‘liqlik aniqlangan.Oksidlovchi stress erta gipertenziyada endotelial disfunktsiya bilan uzviy bog‘liq. Ushbu mexanizmni erta aniqlash kasallik rivojlanishining oldini olishda muhim ahamiyatga ega.
References
1. World Health Organization. Hypertension. – Geneva: WHO, 2023. – URL: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/hypertension
2. Forouzanfar M.H., Liu P., Roth G.A., et al. Global burden of hypertension and systolic blood pressure. // The Lancet. – 2017. – Vol. 389(10064). – P. 37–55.
3. Flammer A.J., Anderson T., Celermajer D.S., et al. The assessment of endothelial function. // Circulation. – 2012. – Vol. 126(6). – P. 753–767.
4. Vanhoutte P.M., Shimokawa H., Feletou M., Tang E.H. Endothelial dysfunction and vascular disease. // Acta Physiologica. – 2017. – Vol. 219(1). – P. 22–96.
5. Sies H. Oxidative stress: a concept in redox biology and medicine. // Redox Biology. – 2015. – Vol. 4. – P. 180–183.
6. Förstermann U., Sessa W.C. Nitric oxide synthases: regulation and function. // European Heart Journal. – 2012. – Vol. 33(7). – P. 829–837.
7. Madamanchi N.R., Runge M.S. Reactive oxygen species in atherosclerosis. // Arteriosclerosis, Thrombosis, and Vascular Biology. – 2007. – Vol. 27(12). – P. 247–257.
8. Ghiadoni L., Taddei S., Virdis A. Hypertension and endothelial dysfunction. // Journal of Cardiovascular Pharmacology. – 2012. – Vol. 60(2). – P. 100–107.
9. Harrison D.G., Gongora M.C. Oxidative stress and hypertension. // Medical Clinics of North America. – 2009. – Vol. 93(3). – P. 621–635.
10. Ayala A., Muñoz M.F., Argüelles S. Lipid peroxidation: production, metabolism, and signaling mechanisms. // Oxidative Medicine and Cellular Longevity. – 2014. – Vol. 2014. – Article ID 360438.
11. Landmesser U., Harrison D.G. Oxidative stress and vascular damage in hypertension. // Coronary Artery Disease. – 2001. – Vol. 12(6). – P. 455–461.
12. Taddei S., Virdis A., Ghiadoni L., Salvetti A. Endothelial dysfunction in hypertension. // Journal of Nephrology. – 2000. – Vol. 13(3). – P. 205–210.
13. Perticone F., Ceravolo R., Pujia A., et al. Prognostic significance of endothelial dysfunction in hypertensive patients. // Circulation. – 2001. – Vol. 104(2). – P. 191–196.
14. Cai H., Harrison D.G. Endothelial dysfunction in cardiovascular diseases: the role of oxidant stress. // Circulation Research. – 2000. – Vol. 87(10). – P. 840–844.