ISTE’MOLCHILAR XULQ-ATVORIGA TA’SIR ETUVCHI AXLOQIY OMILLARNI BOZOR IQTISODIYOTI SHAROITIDA O‘RGANISH
Keywords:
Bozor iqtisodiyoti sharoitida iste’molchilar xulq-atvorini chuqur tahlil qilish shuni ko‘rsatadiki, axloqiy omillar nafaqat individual qarorlar, balki butun bozor mexanizmlariga sezilarli ta’sir ko‘rsatadi. Ayniqsa, globallashuv va raqamli transformatsiya jarayonlari iste’molchilar ongida yangi qadriyatlar tizimini shakllantirmoqda. Endilikda iste’molchi oddiy xaridor emas, balki faol ijtimoiy subyekt sifatida namoyon bo‘lib, u o‘z tanlovi orqali jamiyatdagi iqtisodiy va ijtimoiy jarayonlarga ta’sir o‘tkazadi.So‘nggi yillarda ekologik ongning oshishi iste’molchilarning axloqiy xulq-atvorida asosiy yo‘nalishlardan biriga aylandi.Abstract
Bozor iqtisodiyoti sharoitida iste’molchi xulq-atvori faqat narx, sifat va qulaylik bilan emas, balki axloqiy omillar bilan ham tobora ko‘proq belgilanmoqda. Xususan, ekologik mas’uliyat, brend shaffofligi, shaxsiy ma’lumotlarni himoya qilish, xodimlarga munosabat, reklamada halollik va sun’iy intellektdan foydalanishdagi etik me’yorlar xarid qarorlarining muhim tarkibiy qismiga aylanmoqda. Shu jihatdan, zamonaviy bozorda iste’molchining tanlovi iqtisodiy mantiq bilan axloqiy qadriyatlar uyg‘unlashgan murakkab jarayon sifatida namoyon bo‘lmoqda.2020 yilda IBM Institute for Business Value va National Retail Federation tomonidan o‘tkazilgan xalqaro tadqiqotda 28 mamlakatdan 18 980 nafar iste’molchi qatnashgan. Unda iste’molchilarning 57%i atrof-muhitga salbiy ta’sirni kamaytirish uchun o‘z xarid odatlarini o‘zgartirishga tayyor ekanligi qayd etilgan. Shuningdek, deyarli har 10 kishidan 8 nafari barqarorlik muhimligini ta’kidlagan, barqarorlikni juda muhim deb hisoblaganlar orasida esa 70%dan ortig‘i o‘rtacha 35% qo‘shimcha narx to‘lashga tayyor ekanligi aniqlangan. Bu holat axloqiy iste’mol 2020 yilning o‘zidayoq bozor talabi darajasiga ko‘tarilganini ko‘rsatadi.
References
1. IBM. Meet the 2020 consumers driving change. – IBM Institute for Business Value, 2020.
2. Kotler Philip, Keller Kevin Lane. Marketing Management. – 16-nashr. – London: Pearson Education, 2022. – 716 b.
3. PwC. Voice of the Consumer Survey 2024. – London, 2024.
4. Qosimov Baxtiyor Sh.. Marketing asoslari. – Toshkent: Iqtisodiyot, 2021. – 256 b.
5. Solomon Michael R.. Consumer Behavior: Buying, Having, and Being. – 13-nashr. – Harlow: Pearson Education, 2020. – 640 b.
