ASOSIY VOSITALAR HISOBINING ICHKI AUDITI
Keywords:
Asosiy vositalar hisobining ichki auditi murakkab va ko‘p bosqichli jarayon bo‘lib, u rejalashtirish, dalillarni to‘plash, tahlil qilish hamda hisobot berish bosqichlarini o‘z ichiga oladi. Rejalashtirish bosqichida auditor avvalo tashkilotning asosiy vositalar bilan bog‘liq biznes jarayonlarini tushunib olishi, mavjud ichki nazorat tizimini dastlabki baholashi va audit xatarlarini aniqlashi shart. Xalqaro audit standarti (ISA) 500 “Auditorlik dalillari”ga binoan, auditor fikrini asoslash uchun yetarli va mos dalillar to‘plashi kerak. Bunda quyidagi asosiy amallarga tayaniladi:Abstract
Bozor iqtisodiyoti sharoitida har bir xo‘jalik yurituvchi subyektning moliyaviy barqarorligi va raqobatbardoshligi ko‘p jihatdan uning asosiy vositalaridan samarali foydalanish darajasiga bog‘liq. Asosiy vositalar korxona mulkining muhim qismini tashkil etib, ishlab chiqarish quvvatini, xizmat ko‘rsatish salohiyatini va uzoq muddatli daromad keltirish imkoniyatini belgilaydi. Aynan shu sababli, buxgalteriya hisobida asosiy vositalarning to‘g‘ri aks ettirilishi nafaqat soliq majburiyatlariga, balki investorlar va kreditorlar qabul qiladigan iqtisodiy qarorlarga ham bevosita ta’sir ko‘rsatadi. Shu nuqtayi nazardan qaraganda, asosiy vositalar hisobining ichki auditi moliyaviy hisobotlarning ishonchliligini ta’minlashda, firibgarlik va xatoliklarning oldini olishda, shuningdek, aktivlardan oqilona foydalanishni baholashda hal qiluvchi vosita sifatida namoyon bo‘ladi.
References
1. Ahmedov, B. (2019) ‘Asosiy vositalar hisobi va auditini takomillashtirish yo‘nalishlari’, Iqtisodiyot va ta’lim, 4-son, 45-51-betlar.
2. COSO (2013) Internal Control – Integrated Framework. Committee of Sponsoring Organizations of the Treadway Commission. Mavjud: https://www.coso.org (Qaralgan sana: 20-aprel, 2025).
3. IIA (2017) International Professional Practices Framework (IPPF). The Institute of Internal Auditors. Mavjud: https://www.theiia.org (Qaralgan sana: 18-aprel, 2025).
4. Karimov, S. (2020) Ichki audit: nazariya va amaliyot. Toshkent: Iqtisodiyot nashriyoti.
5. O‘zbekiston Respublikasi Moliya vazirligi (2018) *BHMS 5-son “Asosiy vositalar”*. Toshkent: Adolat.
6. Xalqaro buxgalteriya standartlari kengashi (2020) IAS 16 – Asosiy vositalar. IFRS Foundation. Mavjud: https://www.ifrs.org (Qaralgan sana: 19-aprel, 2025).
7. Xalqaro audit va ishonch bildirish standartlari kengashi (2018) ISA 500 – Auditorlik dalillari. IFAC. Mavjud: https://www.ifac.org (Qaralgan sana: 19-aprel, 2025).
