ISMOIL GASPRINSKIY HAYOTI VA IJODI

Abstract

Mazkur maqolada Ismoil Gaspirali ning hayoti, ijtimoiy-siyosiy faoliyati va ijodiy merosi keng qamrovda tahlil etiladi. Unda muallifning turkiy xalqlar ma’naviy uyg‘onishidagi o‘rni, uning pedagogik qarashlari hamda zamonaviy ta’lim tizimini shakllantirishdagi xizmatlari ilmiy asosda yoritib beriladi. Maqolada G‘aspiralining dunyoqarashi shakllanishiga ta’sir ko‘rsatgan omillar, xususan, Sharq va G‘arb madaniyatining uyg‘unlashuvi, ijtimoiy muhit va tarixiy sharoitlar tahlil qilinadi. Shuningdek, uning Jadidchilik harakati dagi o‘rni, “usuli jadid” maktablarini tashkil etish orqali ta’lim tizimida amalga oshirgan islohotlari, o‘quv jarayoniga yangicha metodlarni joriy etishdagi yondashuvlari atroflicha yoritiladi. Bundan tashqari, maqolada G‘aspiralining publitsistik faoliyati, ayniqsa, “Tarjimon” gazetasi orqali ilgari surilgan “Til, fikr, ishda birlik” g‘oyasining mazmun-mohiyati ochib beriladi. Ushbu g‘oya turkiy xalqlarni birlashtirish, ularning madaniy, ma’naviy va ijtimoiy taraqqiyotini ta’minlashga qaratilgan muhim konsepsiya sifatida talqin etiladi. Tadqiqot davomida G‘aspirali ijodining boshqa jadid ma’rifatparvarlariga ko‘rsatgan ta’siri, xususan, Markaziy Osiyo adabiy muhitida yuzaga kelgan yangilanish jarayonlariga qo‘shgan hissasi ham tahlil qilinadi. Uning qarashlari asosida shakllangan ma’rifatparvarlik g‘oyalari bugungi kunda ham o‘z dolzarbligini saqlab qolayotgani ilmiy dalillar asosida ko‘rsatib beriladi.