TIL VA MADANIYAT KESISHMASI: O’ZBEK FOLKLORI(DOSTONLAR,ERTAKLAR)TILNING LINGVOPOETIK XUSUSIYATLARI
Keywords:
lingvopoetika, folklor, doston, ertak, til va madaniyat, poetonim, metafora, parallelism, lingvokulturologiya.Abstract
Ushbu maqolada oʻzbek xalq folklorining asosiy janrlari – dostonlar va ertaklar tilining lingvopoetik xususiyatlari til va madaniyat kesishmasi nuqtai nazaridan tahlil etiladi. Tadqiqotning asosiy maqsadi folklor matnlarida til vositalarining (metafora, epithet, parallelism, alliteratsiya, poetik sintaksis) madaniy-semantik yukini ochib berish, ularning milliy mentalitet, qadriyatlar va ogʻzaki ijod anʼanalari bilan bogʻliqligini koʻrsatishdan iborat. “Alpomish” dostonida poetonimlar (Alpomish, Barchin, Boychibor), metaforik tasvirlar va epik formulalarning lingvokulturologik roli, sehrli ertaklarda (“Zumrad va Qimmat”, “Bahrom va Sherzod”, “Ikki oy va ikki yulduz”) takror, sehrli obʼyektlar (taroq, oyna) va lingvopragmatik vositalarning madaniy-maʼrifiy funksiyasi misolida ochib beriladi. Tadqiqot natijalari folklor tilining nafaqat badiiy, balki milliy oʻzlikni saqlash va tarbiyaviy vosita sifatidagi ahamiyatini tasdiqlaydi. Maqola filologiya sohasidagi dolzarb muammolarni yoritadi va oʻzbek tilshunosligida lingvofolkloristika yoʻnalishini rivojlantirishga hissa qoʻshadi.
References
1. Bekchanova N.A. Folklor matnining lingvokulturologik xususiyatlari (ingliz va oʻzbek ertaklari misolida). Science and Education, 2023.
2. Yunusova B. Linguocultural features of the poetonyms in the epic “Alpomish”. LigvoScience.uz, 2025.
3. Ashurov D. Linguocultural features of the epic “Alpomish”. PhD diss., 2025.
4. Sarimsoqov B. Oʻzbek folklori janrlari. Toshkent: Fan, 1988.
5. Jalolov Gʻ. Oʻzbek xalq ertaklari poetikasi. Toshkent: Fan, 1976.
6. Tursunov S. “Alpomish” dostoni leksik xususiyatlari. Toshkent, 1970.
7. Joʻrayeva M. Fransuz va oʻzbek ertaklarida modallik. Diss., 2017.
8. Abatov D. Qashqadaryo folk eposlarining lingvokulturologik tahlili. 2026.
9. Afzalov M. Oʻzbek xalq ertaklari haqida. Toshkent: Fan, 1964.
10. Mirzayev T., Zarifov H. Oʻzbek xalq ogʻzaki ijodi. Toshkent, 1960.
11. Alpomish dostonining ingliz tarjimasi (PDF manbalar).
12. Davlatova M.H. Ingliz va oʻzbek ertaklari qiyosi. 2019.
13. Shomurotova B. Oʻzbek va ingliz ertaklari poetikasi. 2024.
14. Oʻzbek xalq ertaklari toʻplami. Toshkent: Yosh gvardiya, 1980-yillar.
15. UNESCO: Uzbek oral traditions (Alpomish).
