QO‘SHMA SO‘ZLARNING KO‘P MA’NOLILIGINING SEMANTIK VA PRAGMATIK TAHLILI
Keywords:
qo‘shma so‘z; ko‘p ma’nolilik; semantik tahlil; pragmatik omillar; kontekst; metafora va metonimiya; leksikografiyaAbstract
Ushbu maqolada o‘zbek tilidagi qo‘shma so‘zlarning ko‘p ma’noliligi semantik va pragmatik omillar uyg‘unligida tahlil qilinadi. Tadqiqotning maqsadi qo‘shma birliklarda ma’no tarmoqlanishi qanday mexanizmlar asosida yuzaga kelishini, xususan, komponentlar o‘rtasidagi semantik munosabat, konseptual metafora va metonimiya, shuningdek, nutq vaziyati va kommunikativ niyatning ta’sirini izohlashdan iborat. Metodologiya korpusga tayangan tavsifiy tahlil, komponent va distributsion tahlil, kontekstual-pragmatik interpretatsiya hamda kognitiv-semantik modellashtirish usullarini birlashtiradi. Ilmiy yangilik sifatida qo‘shma so‘zlarda ko‘p ma’nolilikni faqat leksik hodisa sifatida emas, balki diskurs darajasida faollashuvchi pragmatik ssenariylar bilan bog‘liq dinamik tizim sifatida talqin qiluvchi integrativ model taklif etiladi. Natijalar o‘zbek leksikografiyasi va avtomatik matn qayta ishlashda ma’no ajratish masalalarini aniqlashtirishga xizmat qiladi.
References
1. Hojiyev A. O‘zbek tili so‘z yasalishi. Toshkent, O‘qituvchi, 1989. 256 b.
2. Rahmatullayev Sh. Hozirgi o‘zbek adabiy tili. Leksikologiya va frazeologiya. Toshkent, Universitet, 2006. 320 b.
3. Yo‘ldoshev B. O‘zbek tilining izohli lug‘atchiligi masalalari. Toshkent, Fan, 2018. 204 b.
4. Виноградов В. В. Русский язык. Грамматическое учение о слове. Москва, Наука, 1986. 640 с.
5. Lakoff G. Women, Fire, and Dangerous Things: What Categories Reveal about the Mind. Chicago, University of Chicago Press, 1987. 614 p.
6. Grice H. P. Studies in the Way of Words. Cambridge, Harvard University Press, 1989. 394 p.
