XX ASR BOSHLARIDA TURKISTON MATBUOTIDA ETIKA VA MILLIY O‘ZLIK MASALALARI

Abstract

XX asr boshlarida Turkiston matbuoti mintaqaning ijtimoiy-siyosiy va madaniy hayotida tubdan yangi hodisa sifatida paydo bo‘ldi. Jadidchilik harakati bilan chambarchas bog‘liq holda rivojlangan bu matbuot milliy o‘zlikni anglash, axloqiy qadriyatlarni qayta ko‘rib chiqish va islom madaniyati bilan zamonaviy tafakkur o‘rtasidagi munosabatlarni belgilash kabi dolzarb masalalarni birinchi marta ommaviy muhokamaga olib chiqdi. Mazkur maqolada 1905–1917 yillar oralig‘ida Turkistonda nashr etilgan gazeta va jurnallar — “Taraqqiy”, “Xurshid”, “Osiyo”, “Sadoyi Turkiston”, “Sadoyi Farg‘ona” va boshqalar — sahifalarida etika va milliy o‘zlik mavzularining qanday yoritilganligi tarixiy-qiyosiy tahlil asosida o‘rganiladi. Tadqiqot shuni ko‘rsatadiki, Turkiston matbuoti nafaqat axborot tarqatish vositasi, balki milliy ongni shakllantiruvchi, ijtimoiy tanqidni rag‘batlantiruvchi va yangi axloqiy mezonlarni taklif qiluvchi platforma sifatida faoliyat yuritgan. Milliy o‘zlikni anglash va etik qadriyatlar matbuot orqali birinchi marta keng ommaga yetkazilganligi bu davrni o‘zbek ijtimoiy tafakkuri tarixida alohida o‘ringa ega qiladi.