QANDLI DIABETDA OSHQOZON OSTI BEZI OROLCHALARI GISTOPATOLOGIYASI VA UNING KLINIK ASORATLARI

Authors

  • Islomova Madinabonu Jamshid qizi Author

Keywords:

Langerhans orolchalari, beta-hujayralar, insulit, amiloidoz, qandli diabet, gistopatologiya, apoptoz, makrofaglar, mikromuhit, mikroangiopatiya.

Abstract

Ushbu ilmiy maqolada qandli diabet kasalligining I va II turlarida oshqozon osti bezining endokrin qismi – Langerhans orolchalarida yuzaga keladigan gistologik, patomorfologik va ultrastrukturaviy o‘zgarishlar chuqur tahlil qilingan. Tadqiqot doirasida I tur qandli diabetdagi autoimmun insulit jarayoni, ya’ni T-limfotsitlarning beta-hujayralarga agressiv hujumi va ularning apoptozi mexanizmlari mikroskopik darajada ko‘rib chiqilgan. II tur qandli diabetda esa surunkali metabolik stress, insulinrezistentlik fonida orolchalardagi kompensator giperplaziya, amilin (IAPP) oqsilining noto‘g‘ri katlanishi natijasida kelib chiquvchi amiloidoz jarayoni va gidropik degeneratsiya hodisalari gistopatologik jihatdan yoritilgan. Maqolada ushbu morfologik destruksiyalarning organizmdagi tizimli mikro va makroangiopatiyalar, diabetik nefropatiya, neyropatiya hamda retinopatiya kabi og‘ir klinik asoratlar bilan patogenetik bog‘liqligi qiyosiy olingan. Muallif sifatida mavjud adabiyotlar tahlil qilinib, orolcha makrofaglari va immun mikromuhitning hujayralararo aloqasiga doir shaxsiy qarashlar hamda innovatsion gistologik diagnostika usullari taklif etilgan. Maqola tuzilishi zamonaviy tibbiy gistologiya va embriologiya fani talablariga mos ravishda kirish, adabiyotlar tahlili, metodologiya, muhokama va aniq statistik-morfologik xulosalarni o‘z ichiga oladi. Mazkur ish endokrinologiya va patologik anatomiya sohasida tadqiqot olib borayotgan yosh olimlar, shifokorlar va talabalar uchun muhim nazariy hamda amaliy qo‘llanma bo‘lib xizmat qiladi.

References

1.Albert, B. et al. (2022). Molecular Biology of the Cell. 7th Edition. Garland Science.

2.Clark, A., Cooper, G. J., et al. (1987). Islet amyloid formed from diabetes-associated peptide may be pathogenic in type 2 diabetes. The Lancet, 329(8537), 231-234.

3.Foulis, A. K., Liddle, C. N., et al. (1986). The histopathology of the pancreas in type 1 (insulin-dependent) diabetes mellitus. Diabetologia, 29(5), 267-274.

4.Junqueira, L. C., & Carneiro, J. (2021). Basic Histology: Text and Atlas. 16th Edition. McGraw-Hill.

5.Klöppel, G., & Löhr, M. (1985). Islet pathology and the pathogenesis of type 1 and type 2 diabetes mellitus. Surv. Synth. Path. Res., 4(2), 110-125.

6.Meier, J. J., Butler, A. E., et al. (2005). Hypertrophy versus hyperplasia of pancreatic beta-cells in type 2 diabetes. Diabetes, 54(9), 2511-2517.

7.Opie, E. L. (1901). The relation of cholelithiasis to disease of the pancreas and to fat-necrosis. American Journal of the Medical Sciences, 121, 27-43.

8.Ross, M. H., & Pawlina, W. (2020). Histology: A Text and Atlas with Correlated Cell and Molecular Biology. 8th Edition. Wolters Kluwer.

9.Steiner, D. F., & James, D. E. (1992). Cellular and molecular biology of the pancreatic islet. Diabetologia, 35(2), S41-S48.

10.Westermark, P., Wernstedt, C., et al. (1987). Amyloid fibrils in human insulinoma and islets of Langerhans are derived from a neuropeptide. PNAS, 84(11), 3881-3885.

11.In'amova, K. A. (2023). Qandli diabetda endokrin a'zolar patomorfologiyasi. O'zbekiston Tibbiyot Jurnali, 4, 45-50.

12.Rahimov, M. R. (2021). Odam gistologiyasi va embriologiyasi. Toshkent: O'qituvchi.

13.Atkinson, M. A., & Eisenbarth, G. S. (2001). Type 1 diabetes: new perspectives on disease pathogenesis and immune intervention. The Lancet, 358(9277), 221-229.

14.Butler, A. E., Janson, J., et al. (2003). Beta-cell deficit and increased beta-cell apoptosis in humans with type 2 diabetes. Diabetes, 52(1), 102-110.

15.Donath, M. Y., & Halban, P. A. (2004). Decreased beta-cell mass in diabetes: significance, mechanisms and therapeutic implications. Diabetologia, 47(3), 581-589.

16.Marchetti, P., et al. (2004). Pancreatic islets from type 2 diabetic patients have functional defects and increased apoptosis. Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism, 89(11), 5529-5535.

17.Toivonen, S., et al. (2020). Islet inflammation and macrophage phenotypic alterations in type 2 diabetes. Frontiers in Endocrinology, 11, 456.

18.Weir, G. C., & Bonner-Weir, S. (2004). Five stages of evolving beta-cell dysfunction during progression to diabetes. Diabetes, 53(suppl 3), S16-S21.

19.Aslanov, X. S. (2024). Klinik patologik anatomiya asoslari. Samarqand: Zarafshon.

20.World Health Organization. (2024). Global report on diabetes: morphological and screening guidelines. Geneva: WHO Press.

Published

2026-05-14

How to Cite

[1]
2026. QANDLI DIABETDA OSHQOZON OSTI BEZI OROLCHALARI GISTOPATOLOGIYASI VA UNING KLINIK ASORATLARI. Ustozlar uchun. 95, 6 (May 2026), 177–184.