TURKIY XOQONLIK: ILK TURKIY DAVLATCHILIK TIZIMI VA SIYOSIY TUZILMA
Keywords:
Turkiy xoqonlik (552–744-yillar) Markaziy Osiyo va Yevroosiyo dashtlarida shakllangan ilk yirik turkiy davlatlardan biri bo‘lib, u turkiy xalqlarning siyosiy birlashuvi va davlatchilik an’analarining boshlanish nuqtasi hisoblanadi. Ushbu davlatning vujudga kelishi VI asr o‘rtalarida jujan (juan-juan)lar hukmronligiga qarshi kurash natijasida yuzaga kelgan tarixiy jarayon bilan bog‘liq. Bumin xoqon tomonidan asos solingan bu davlat qisqa vaqt ichida katta hududlarni o‘z ichiga olgan qudratli imperiyaga aylandi.Abstract
Ushbu maqolada Turkiy xoqonlikning shakllanishi, uning ilk turkiy davlatchilik tizimidagi o‘rni hamda siyosiy tuzilmasi tahlil qilinadi. Xususan, xoqonlikning markaziy hokimiyat tizimi, qabila ittifoqlariga tayangan boshqaruv modeli, harbiy-ma’muriy tuzilmasi va ijtimoiy-iqtisodiy asoslari yoritiladi. Shuningdek, Turkiy xoqonlikning Sharqiy Turkiston, Markaziy Osiyo va Yevroosiyo dasht hududlaridagi siyosiy jarayonlarga ta’siri ham ilmiy jihatdan tahlil etiladi. Maqolada xoqonlikning keyingi turkiy davlatlar uchun davlatchilik modeli sifatida tutgan o‘rni ham asoslab beriladi.
References
1. G‘afurov Bobojon G‘afurovich – Tojiklar: qadimgi, o‘rta asr va zamonaviy tarix. Dushanbe: Irfon nashriyoti, 1989-yil, 1–624-betlar.
2. Bartold Vasiliy Vladimirovich – Turkiston tarixi. Moskva: Nauka nashriyoti, 1963-yil, 1–715-betlar.
3. Istoriya tyurkskix narodov (kollektiv mualliflar) – Moskva: Nauka nashriyoti, 2002-yil, 1–812-betlar.
4. Gumilyov Lev Nikolaevich – Qadimgi turklar. Moskva: Nauka nashriyoti, 1993-yil, 1–542-betlar.
5. Klyashtorny Sergey Grigorevich – Tyurkskaya runicheskaya pis’mennost’. Sankt-Peterburg: Peterburg universiteti nashriyoti, 1994-yil, 1–368-betlar.
6. Asqarov Ahmadali Asqarovich – O‘zbekiston tarixi. Toshkent: O‘qituvchi nashriyoti, 1994-yil, 1–498-betlar.
7. Ziyo Azamat – O‘zbekiston tarixi. Toshkent: Sharq nashriyoti, 2010-yil, 1–576-betlar.
8. O‘zbekiston Milliy ensiklopediyasi (tahrir hay’ati) – Toshkent: O‘zbekiston Milliy ensiklopediyasi Davlat ilmiy nashriyoti, 2000-yil, 1–704-betlar.
9. Golden Peter Benjamin – An Introduction to the History of the Turkic Peoples. Wiesbaden: Otto Harrassowitz, 1992-yil, 1–180-betlar.
10. Sinor Denis – The Cambridge History of Early Inner Asia. Cambridge: Cambridge University Press, 1990-yil, 1–654-betlar.
