POLIFARMATSIYA
Keywords:
Polifarmatsiya, dori vositalari, nojo‘ya ta’sirlar, o‘zaro dori ta’siri, surunkali kasalliklar, keksa yosh, farmakoterapiya, ratsional davolash, komorbid holatlar.Abstract
Polifarmatsiya — bu bemor tomonidan bir vaqtning o‘zida bir nechta (odatda besh va undan ortiq) dori vositalarini qabul qilish holatini ifodalovchi tibbiy tushunchadir. Ushbu holat ko‘proq surunkali kasalliklarga chalingan bemorlarda, ayniqsa keksa yoshdagi aholi orasida uchraydi. Polifarmatsiya zamonaviy klinik amaliyotda dolzarb muammolardan biri bo‘lib, u bemorlarni davolash jarayonining murakkablashuvi bilan bevosita bog‘liqdir.
Mazkur holatning yuzaga kelishiga bir nechta kasalliklarning bir vaqtda mavjudligi (komorbid holatlar), turli mutaxassis shifokorlar tomonidan mustaqil ravishda dori buyurilishi, dori vositalarini nazoratsiz qabul qilish hamda o‘z-o‘zini davolash kabi omillar sabab bo‘ladi. Shuningdek, farmatsevtika sanoatining rivojlanishi natijasida dorilar sonining ortib borishi ham polifarmatsiya ehtimolini kuchaytiradi. Polifarmatsiya natijasida dori-darmonlar o‘rtasida o‘zaro salbiy ta’sirlar (drug interactions), nojo‘ya ta’sirlarning kuchayishi, organizmning ortiqcha farmakologik yuklanishi hamda davolash samaradorligining pasayishi kuzatilishi mumkin. Ayniqsa, jigar va buyrak kabi detoksikatsiya organlariga tushadigan yuk ortadi, bu esa qo‘shimcha asoratlar rivojlanish xavfini oshiradi.
References
1. World Health Organization (WHO). Medication Safety in Polypharmacy. Geneva, 2019.
2. Katzung B. G. Basic & Clinical Pharmacology. McGraw-Hill Education, 2021.
3. Rang H. P., Dale M. M. Pharmacology. Elsevier, 2020.
4. Goodman & Gilman. The Pharmacological Basis of Therapeutics. 14th Edition, 2022.
5. O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni saqlash vazirligi. Klinik farmakologiya bo‘yicha qo‘llanma, Toshkent, 2023.
6. Aronson J. K. Polypharmacy: Minimising Risks and Maximising Benefits. British Journal of Clinical Pharmacology, 2017.
