METALL MATERIALLARDA DIFFUZIYA JARAYONLARI
Keywords:
metallarda diffuziya, sementasiya, nitridasiya, kimyoviytermik ishlov, kristall panjara, diffuziya koeffitsiyenti, qattiqlik, yeyilishga chidamlilik, materialshunoslik, termik ishlov.Abstract
Ushbu maqolada metall materiallarda kechadigan diffuziya jarayonlarining fundamental asoslari va ularning zamonaviy texnologik jarayonlardagi o‘rni atroflicha tahlil qilinadi. Tadqiqotning asosiy diqqat markazi diffuzion mexanizmlarning metallar strukturasi va ekspluatatsion xossalarini shakllantirishdagi ahamiyatiga qaratilgan. Xususan, materiallar yuzasining fizik-mexanik xususiyatlarini yaxshilashda keng qo‘llaniladigan kimyoviy-termik ishlov berish usullari — sementasiya (uglerod bilan to‘yintirish) va nitridasiya (azot bilan to‘yintirish) jarayonlari nazariy va amaliy jihatdan ko‘rib chiqiladi. Maqolada diffuziya koeffitsiyentining haroratga bog‘liqligi, atomlarning kristall panjaradagi harakat qonuniyatlari va ushbu jarayonlarning detallar chidamliligini oshirishdagi roli ilmiy dalillar bilan yoritilgan.Bundan tashqari, diffuziya jarayonlarini boshqarish orqali materiallarning korroziyaga bardoshliligi, qattiqligi va yeyilishga chidamliligini oshirish imkoniyatlari tahlil qilingan. Mazkur ish mashinasozlik va materialshunoslik sohasidagi mutaxassislar, shuningdek, metallarga termik ishlov berish texnologiyalarini tadqiq etayotgan izlanuvchilar uchun mo‘ljallangan.
References
Gulyayev A.P. "Metallshunoslik" (Металловедение). Moskva: Metallurgiya, 1986. (Ushbu darslik metallardagi diffuziya va termik ishlov bo'yicha eng mashhur manbalardan biri hisoblanadi).
Ismoilov M.I. "Materialshunoslik". Toshkent: O‘zbekiston, 2002
.To‘raev A.S., Norxudjaev F.R. "Materialshunoslik va metallar texnologiyasi". Toshkent: Fan va texnologiya, 2015.
Laktin Yu.M. "Kimyoviy-termik ishlov berish" (Химико-термическая обработка металлов). Moskva: Mashinostroyeniye, 1985.
Novikov I.I. "Metallar nazariyasi" (Теория термической обработки металлов). Moskva: Metallurgiya, 1986.
Paul Shewmon. "Diffusion in Solids". – Springer, 2016. (Diffuziya jarayonlari bo‘yicha dunyodagi eng asosiy fundamental kitoblardan biri).
Robert DeHoff. "Thermodynamics in Materials Science". – CRC Press, 2006.
Porter D.A., Easterling K.E. "Phase Transformations in Metals and Alloys". – CRC Press, 2009. (Faza almashinuvlari va diffuziya mexanizmlari bo'yicha eng yaxshi qo'llanma).
William D. Callister, David G. Rethwisch. "Materials Science and Engineering: An Introduction". – Wiley, 2018.
