METALLARNI KESISH NAZARIYASI ASOSLARI, METALL KESUVCHI DASTGOHLAR VA ASBOBLAR
Keywords:
metall kesish, tokarlik dastgohi, frezalash, parmalash, CNC dastgohlar, kesuvchi asboblar, kesish rejimlari, qirindi, plastik deformatsiyaAbstract
Ushbu maqolada metallarni kesish nazariyasining asosiy tushunchalari, metall kesuvchi dastgohlarning turlari va ularning ishlash prinsiplari hamda kesuvchi asboblarning vazifalari keng ko'lamda yoritilgan. Metallarga mexanik ishlov berishda qo'llaniladigan kesish jarayonining fizik mohiyati — plastik deformatsiya, qirindi hosil bo'lish mexanizmi, issiqlik ajralishi va asbob yeyilishi — batafsil tahlil qilingan. Kesish rejimlari (kesish tezligi, surish va kesish chuqurligi), ularning mahsulot sifati va asbob umri bilan bog'liqligi miqdoriy jihatdan ko'rib chiqilgan. An'anaviy dastgohlar bilan zamonaviy CNC texnologiyalari taqqoslangan va raqamli ishlab chiqarishning afzalliklari asoslab berilgan. Bundan tashqari, kesuvchi asbob materiallari — tez kesuvchi po'lat, qattiq qotishma, keramika va sun'iy olmosning xossalari tahlil qilinib, ularning qo'llanish sohalari aniqlab berilgan. Tadqiqot natijalari mashinasozlik va metallga ishlov berish texnologiyasini takomillashtirish bo'yicha amaliy tavsiyalar bilan yakunlangan.
References
Boothroyd, G., & Knight, W. A. (2006). Fundamentals of machining and machine tools (3rd ed.). CRC Press.
Boymurodov O. (2022). Metall kesuvchi dastgohlar. Toshkent: Fan va texnologiya.
Groover, M. P. (2021). Fundamentals of modern manufacturing: Materials, processes, and systems (6th ed.). Wiley.
Kalpakjian, S., & Schmid, S. R. (2018). Manufacturing engineering and technology (7th ed.). Pearson Education.
Karimov A. (2021). Mashinasozlik materiallari va ishlov berish texnologiyasi. Toshkent: ToshDTU nashriyoti.
Matmurodov B. (2019). Metallarga ishlov berish texnologiyasi. Toshkent: O'zbekiston.
Merchant, M. E. (1945). Mechanics of the metal cutting process. Journal of Applied Physics, 16(5), 267–275.
Sandvik Coromant. (2023). Main catalogue: Turning, milling, drilling, boring, tooling systems. AB Sandvik Coromant.
Taylor, F. W. (1907). On the art of cutting metals. Transactions of the ASME, 28, 31–350.
To'xtayev A. (2020). Mashinasozlik texnologiyasi. Toshkent: ToshDTU.
