AVTOBUS YO‘NALISHLARIDA YO‘LOVCHI TASHISH JARAYONINI MATEMATIK MODELLASHTIRISH VA OPTIMAL TRANSPORT VOSITALARI SONINI ANIQLASH
Keywords:
matematik modellashtirish, yo‘lovchi tashish, optimal avtobuslar soni, navbat nazariyasi, Puasson taqsimoti, yuklanish koeffitsiyenti, kutish vaqti.Abstract
Ushbu maqolada avtobus yo‘nalishlarida yo‘lovchi tashish jarayonining matematik modeli ishlab chiqilib, optimal transport vositalari sonini aniqlash metodikasi taklif qilingan. Yo‘lovchilarning bekatga kelish oqimi Puasson taqsimotiga, avtobuslarning harakat oralig‘i esa eksponensial qonuniyatga bo‘ysunadi degan gipoteza asosida navbat nazariyasi elementlari qo‘llanilgan [1, 2]. Optimal avtobuslar sonini aniqlash uchun yo‘lovchilar kutish vaqti xarajatlari va transport korxonasi ekspluatatsion xarajatlari yig‘indisini minimallashtiruvchi maqsad funksiyasi tuzilgan [3, 4]. Taklif etilgan model real marshrut ma’lumotlarida sinovdan o‘tkazilgan bo‘lib, optimal avtobuslar sonini qo‘llash natijasida umumiy xarajatlarni 23,7% ga kamaytirish imkoniyati aniqlangan [5].
References
[1] Axmedov, B. Q. (2021). Shahar yo‘lovchi transporti tizimlarini modellashtirish. Toshkent: “Transport” nashriyoti, 204 b.
[2] Gross, D., Shortle, J. F., Thompson, J. M., & Harris, C. M. (2018). Fundamentals of Queueing Theory (5th Edition). Wiley, 640 p.
[3] Juraev, R. H., & Aliyeva, N. M. (2022). Avtobus yo‘nalishlarida transport vositalari sonini optimallashtirish usullari. O‘zbekiston avtomobil yo‘llari ilmiy-texnik jurnali, 2(64), 33-40.
[4] Litvinov, V. V. (2019). Optimizatsiya passazhirskikh potokov na avtovokzalakh: teoriya i praktika. Moskva: MADI (GTU), 212 s.
[5] Qodirov, B. A., & Xamidov, O. S. (2024). Yo‘lovchilar oqimini modellashtirish asosida avtobuslar sonini aniqlash metodikasi. “Zamonaviy transport tizimlari” ilmiy-to‘plami, 11, 92-99.
[6] Rahmonov, I. A. (2020). Intellektual transport tizimlari asoslari. Toshkent: “Tafakkur” nashriyoti, 256 b.
[7] Ross, S. M. (2019). Introduction to Probability Models (12th Edition). Academic Press, 826 p.
[8] Toshpo‘latov, A. N., & Jo‘rayev, D. B. (2023). Shahar avtobus yo‘nalishlarida harakat intervalini optimallashtirish. Transport va logistika jurnali, 4(2), 45-52.
[9] Taha, H. A. (2017). Operations Research: An Introduction (10th Edition). Pearson, 848 p.
[10] Yakubov, R. M. (2022). Logistika va transport infratuzilmasi. Toshkent: “Iqtisod-Moliya” nashriyoti, 310 b.
