RAQAMLI PLATFORMALAR VA SUN’IY INTELLEKT ASOSIDA YUK TASHISHNING OPTIMAL MARSHUTLARINI SHAKLLANTIRISH
Keywords:
raqamli platforma, sun’iy intellekt, yuk tashish, optimal marshrut, geoinformatsion tizim, mashinaviy o‘qitish, optimallashtirish.Abstract
Ushbu maqolada raqamli platformalar va sun’iy intellekt asosida yuk tashishning optimal marshrutlarini shakllantirish masalalari o‘rganilgan. Tadqiqotda zamonaviy axborot-kommunikatsiya texnologiyalari, geoinformatsion tizimlar (GIS), GPS navigatsiya tizimlari hamda sun’iy intellekt (AI) va mashinaviy o‘qitish (ML) algoritmlari yordamida yuk tashish marshrutlarini optimallashtirish imkoniyatlari tahlil qilingan. Taklif etilayotgan tizim real vaqt rejimida yo‘l harakati zichligi, ob-havo sharoiti, yo‘l qoplamasining holati, transport vositasining yuklanish darajasi va yetkazib berish muddatlari kabi omillarni hisobga olgan holda eng qisqa, eng tez va eng tejamli marshrutlarni shakllantirish imkonini beradi. Tizim asosida Dijkstra, (A-star) va genetik algoritmlar yordamida optimal marshrutlarni topish, real vaqt rejimida marshrutlarni qayta tuzish va bashoratli tahlillarni amalga oshirish mumkin. Ishlab chiqilgan tizim transport korxonalarining samaradorligini oshirish, yoqilg‘i sarfini kamaytirish va yetkazib berish vaqtini qisqartirish imkonini beradi.
References
[1] Axmedov, B. Q. (2022). Logistikada raqamli texnologiyalar. Toshkent: “Transport” nashriyoti, 240 b.
[2] Yakubov, R. M. (2023). Yuk tashish logistikasi. Toshkent: “Iqtisod-Moliya” nashriyoti, 350 b.
[3] Dijkstra, E. W. (1959). A note on two problems in connexion with graphs. Numerische Mathematik, 1(1), 269-271.
[4] Hart, P. E., Nilsson, N. J., & Raphael, B. (1968). A formal basis for the heuristic determination of minimum cost paths. IEEE Transactions on Systems Science and Cybernetics, 4(2), 100-107.
[5] Holland, J. H. (1975). Adaptation in Natural and Artificial Systems. University of Michigan Press, 228 p.
[6] Goodfellow, I., Bengio, Y., & Courville, A. (2016). Deep Learning. MIT Press, 800 p.
[7] Goldberg, D. E., & Lingle, R. (1985). Genetic algorithms for vehicle routing problem. Proceedings of the First International Conference on Genetic Algorithms, 45-55.
[8] Rahmonov, I. A. (2021). Intellektual transport tizimlari asoslari. Toshkent: “Tafakkur” nashriyoti, 280 b.
[9] Toshpo‘latov, A. N., & Jo‘rayev, D. B. (2023). Logistikada optimal marshrutlarni tanlash usullari. Transport va logistika jurnali, 5(1), 34-42.
[10] Qodirov, B. A. (2024). Yuk tashish jarayonlarida sun’iy intellektni qo‘llash. “Zamonaviy transport tizimlari” ilmiy-to‘plami, 12, 78-85.
