IRQIM VA IRIM-SIRIMGA OID OGOHLANTIRISH, TAQIQ VA BASHORAT NUTQIY JANRLARINING PRAGMATIK VAZIFALARI

Authors

  • Xidirova Mahfuza Author
  • Boboqulov Shokirjon Toirjon o‘g‘li Author

Keywords:

pragmatika, irim-sirim, ogohlantirish, taqiq, bashorat, nutq akti, diskurs, xalq ertagi, madaniy xotira.

Abstract

Ushbu maqolada irqim va irim-sirimga oid ogohlantirish, taqiq, bashorat, duo va qarg‘ish shaklidagi nutqiy janrlar pragmatik jihatdan o‘rganiladi. Tadqiqotda asosiy e’tibor xalq ertaklarida bunday gaplarning qanday vazifa bajarishiga qaratiladi. Maqolada irim-sirimga oid nutqiy birliklar odamlar orasidagi munosabatni boshqaruvchi, xavfni oldindan bildiruvchi, axloqiy chegarani ko‘rsatuvchi va jamoa tajribasini avlodga yetkazuvchi vosita sifatida tahlil qilinadi. Material sifatida “Yoriltosh”, “Zumrad va Qimmat”, “Bo‘ri bilan echki”, “Uch og‘a-ini botirlar” va boshqa xalq ertaklaridagi qisqa epizodlardan foydalaniladi. Tadqiqotda diskursiv tahlil, pragmatik tahlil, nutq aktlari tahlili, semantik guruhlash va qiyosiy talqin usullari qo‘llanadi. Natijada taqiq va ogohlantirishlar ertakda faqat qo‘rqitish uchun emas, balki to‘g‘ri xulqni shakllantirish uchun ishlatilishi aniqlanadi. Bashorat va duo esa qahramon kelajagini ma’naviy jihatdan belgilovchi kuch sifatida namoyon bo‘ladi.

References

1. Abd, Safa Naji, and Salih Mahdi Adai AlMamoory. "A Psycho-Pragmatic Study of Superstition in Literary Texts." Journal of Language and Linguistics in Society, vol. 4, no. 3, 2024, pp. 11-25. DOI: 10.55529/jlls.43.11.25.

2. Austin, J. L. How to Do Things with Words. 2nd ed., Harvard University Press, 1975.

3. Bakhtin, M. M. Speech Genres and Other Late Essays. Translated by Vern W. McGee, edited by Caryl Emerson and Michael Holquist, University of Texas Press, 1986.

4. Denisenko, A. V. "Cognitive and Discursive Characteristics of Speech-Genre Forms of Russian Superstitions." RUDN Journal of Language Studies, Semiotics and Semantics, 2025.

5. Geurts, Bart. "First Saying, Then Believing: The Pragmatic Roots of Folk Belief." Mind & Language, vol. 36, no. 5, 2021, pp. 774-794.

6. Grice, H. P. "Logic and Conversation." Syntax and Semantics, edited by Peter Cole and Jerry L. Morgan, vol. 3, Academic Press, 1975, pp. 41-58.

7. Mirzayev, T., Sh. Turdimov, M. Jo‘rayev, J. Eshonqulov, and A. Tilavov. O‘zbek folklori: Darslik. Toshkent, 2020.

8. Sattor, Mahmud. O‘zbek udumlari. Cho‘lpon, 2007.

9. Turdaliyev, Obidjon Sodiqjon o‘g‘li. "Irim-sirim bilan bog‘liq til birliklarining o‘rganilishining nazariy asoslari va ularning tahlili." Oriental Renaissance: Innovative, Educational, Natural and Social Sciences, 3 June 2023, pp. 1118-1133.

10. Wierzbicka, Anna. Cross-Cultural Pragmatics: The Semantics of Human Interaction. 2nd ed., De Gruyter Mouton, 2003.

11. Zumrad va Qimmat: O‘zbek xalq ertaklari. Nashrga tayyorlovchi Irodabonu Avvalboyeva, Yurist-media markazi, 2019.

Published

2026-06-10

How to Cite

[1]
2026. IRQIM VA IRIM-SIRIMGA OID OGOHLANTIRISH, TAQIQ VA BASHORAT NUTQIY JANRLARINING PRAGMATIK VAZIFALARI. Ustozlar uchun. 97, 3 (Jun. 2026), 336–344.