INGLIZ TILINI BOSHLANG‘ICH SINF O‘QUVCHILARIGA O‘QITISHDA INNOVATSION METODLARNING SAMARADORLIGI
Keywords:
boshlang‘ich sinf, ingliz tili metodikasi, o‘yinli metodlar, kommunikativ yondashuv, loyiha asosida o‘qitish, TPR, kvazi-eksperimental tadqiqot.Abstract
Boshlang‘ich sinflarda ingliz tilini o‘qitishda an’anaviy grammatik-tarjima metodining samaradorligi pastligi muammosi mavjud. Ushbu tadqiqotning maqsadi – o‘yinli, rolli, loyihaviy va TPR (Total Physical Response) kabi innovatsion metodlarning 3-sinf o‘quvchilarining ingliz tili bilim darajasi, dars faolligi va motivatsiyasiga ta’sirini eksperimental tekshirishdan iborat. Tadqiqot 2024-yil sentyabridan dekabrigacha Toshkent shahridagi 17-maktabning 44 nafar (22 tajriba, 22 nazorat) 3-sinf o‘quvchilari ishtirokida kvazi-eksperimental dizayn asosida o‘tkazildi. Tajriba guruhida innovatsion metodlar (o‘yinlar, rolli o‘yinlar, loyihalar, qo‘shiqlar, TPR) qo‘llanilgan bo‘lsa, nazorat guruhi an’anaviy metodda o‘qitildi. Ma’lumotlar kirish va yakuniy testlar, kuzatuv varaqasi, o‘qituvchi va ota-onalar so‘rovnomasi hamda intervyu orqali yig‘ildi. Statistik tahlil uchun paired va independent t-testlardan foydalanildi. Tajriba guruhi yakuniy testda o‘rtacha 28,4 ball o‘sishga erishdi (54,3 dan 82,7 gacha), nazorat guruhida esa o‘sish atigi 9,1 ballni (54,1 dan 63,2 gacha) tashkil etdi (p<0,001). Tajriba guruhida dars faolligi 4,6 ball (nazoratda 2,9 ball), o‘qituvchilarning 92 foizi va ota-onalarning 78 foizi innovatsion metodlarni qo‘llab-quvvatladi. Eng katta farqlar lug‘at va tinglab tushunish bo‘limlarida kuzatildi, yozma ko‘nikmada esa farq statistik ahamiyatli emas edi (p=0,09). Innovatsion metodlarning yuqori samaradorligi kichik maktab yoshidagi bolalarning psixologik xususiyatlari (ixtiyoriy diqqatning pastligi, obrazli fikrlash, o‘yin faoliyatiga ehtiyoj) bilan izohlanadi. O‘yin va loyihalar yordamida bolalar tilni real muloqot vositasi sifatida o‘zlashtirgan. Tadqiqot cheklovlari – kichik namuna, qisqa muddat va yozma ko‘nikmalarni rivojlantirish uchun vaqt yetarli emasligi. Innovatsion metodlar boshlang‘ich sinflarda ingliz tilini o‘qitishda an’anaviy metodlarga nisbatan sezilarli darajada samarali bo‘lib, o‘quvchilarning bilim darajasi, faolligi va motivatsiyasini oshiradi. Boshlang‘ich sinf o‘qituvchilariga har bir darsning kamida 30 foizini o‘yinli va harakatli mashqlarga ajratish tavsiya etiladi.
References
1. Cameron, L. (2001). Teaching Languages to Young Learners. Cambridge University Press.
2. Ellis, R. (2008). The Study of Second Language Acquisition. Oxford University Press.
3. Karimov, A. (2022). Boshlang‘ich sinflarda ingliz tilini o‘qitishning zamonaviy yondashuvlari. Ta’lim va innovatsiyalar jurnali, 3(2), 45-52.
4. Pinter, A. (2017). Teaching Young Language Learners (2nd ed.). Oxford University Press.
5. Raximova, D. (2020). O‘yinli metodlarning boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining chet tilini o‘zlashtirishdagi roli. Chet tillarni o‘qitish metodikasi, 1(1), 33-39.
6. Vygotsky, L. S. (1978). Mind in Society: The Development of Higher Psychological Processes. Harvard University Press.
