O‘ZBEK TILINING MORFOLOGIK TAHLILI ASOSLARI
Keywords:
Ushbu ilmiy tadqiqot natijasida o‘zbek tilidagi morfologik kategoriyalarning lingvistik tabiati, ularning talqinidagi nazariy yondashuvlar va amaliy muammolar kompleks ko‘rikdan o‘tkazildi. Tadqiqot davomida quyidagi asosiy xulosalarga erishildi: Birinchidan, o‘zbek tilining morfologik kategoriyalari tizimi ierarxik va dinamik xarakterga ega ekanligi aniqlandi.Abstract
Zamonaviy lingvistikaning rivojlanishi bilan birga morfologik kategoriyalarni o‘rganishda an’anaviy struktural yondashuvlardan ko‘ra, semantik, kommunikativpragmatik va kognitiv metodlarning ahamiyati ortib bormoqda. Bu esa o‘zbek tilidagi son, kelishik, otlashganlik, fe’llik, mayl, shaxs, chog‘ishtirma kabi asosiy kategoriyalarning mohiyatini yangicha talqin qilish, ularning nutqdagi funktsional ko‘lamini aniq belgilash va grammatik ma’nolarining o‘zaro munosabatini chuqur o‘rganishni talab qilmoqta. Ayni paytda, o‘zbek tilshunosligida morfologik kategoriyalarning ro‘yxati, ularning miqdoriy tarkibi, har bir kategoriyaga kiruvchi grammemalarning to‘liqligi, shuningdek, kategoriyalarning leksik va sintaktik darajadagi o‘zaro ta’siri kabi masalalar yoritilishiga muhtoj. Masalan, sifatlar va olmoshlarda mayl kategoriyasining mavjudligi, fe’lning nisbat kategoriyasi yoki - yotgan/-turgan kabi shakllarning grammatik statusi kabi jihatlar turli mualliflar tomonidan turlicha izohlanadi. Mazkur ilmiy ishning dolzarbligi shundaki, u o‘zbek tilining morfologik tizimini zamonaviy lingvistik konsepsiyalar asosida izohlashga, til materialining boyligini ochib berishga va til o‘qitish amaliyotida duch kelinadigan qiyinchiliklarni bartaraf etishga xizmat qiladi.
References
1. Abduazizov A. O‘zbek tilining nazariy grammatikasi. Morfologiya. – Toshkent: “O‘qituvchi”, 1987. – 245 b.
2. Qayumov A. Hozirgi o‘zbek adabiy tili. – Toshkent: “O‘qituvchi”, 1992. – 318 b.
3. Ne’matov H., Sarimsakov B. O‘zbek tili morfologiyasi. – Toshkent: “Fan”, 1992. – 196 b.
4. Nurmonov O., Bo‘ronov J., Sobirov A. Hozirgi o‘zbek adabiy tili. – Toshkent: “Universitet”, 2009. – 342 b.
5. Rahimov Sh. O‘zbek tili grammatikasi. 1-qism. Morfologiya. – Toshkent: “Fan”, 2003. – 278 b.
6. Shoabdurahmonov Sh., Ismollov M. Hozirgi o‘zbek adabiy tili. – Toshkent: “O‘qituvchi”, 1980. – 302 b.
7. Gulomov A., Yo‘ldoshev M. Hozirgi o‘zbek adabiy tili. – Toshkent: “O‘qituvchi”, 2005. – 360 b.
8. Comrie B. Aspect: An Introduction to the Study of Verbal Aspect and Related Problems. – Cambridge: Cambridge University Press, 1976. – 142 p.
9. Bybee J.L. The Evolution of Grammar: Tense, Aspect, and Modality in the Languages of the World. – Chicago: University of Chicago Press, 1994. – 398 p.
