ADABIY TIL VA SURXONDARYO SHEVASINING TAHLILI
Keywords:
O‘zbek adabiy tili, Surxondaryo shevasi, dialektologiya, lahja, fonetik xususiyat, leksik qatlam, grammatik o‘ziga xoslik, hududiy dialektizm, qorluq-chigil lahjasi, jonli xalq tili.Abstract
Ushbu maqolada o‘zbek adabiy tili me’yorlari va Surxondaryo viloyati shevalarining o‘ziga xos lisoniy xususiyatlari qiyosiy-tipologik jihatdan tahlil qilinadi. Surxondaryo shevasi o‘zbek xalq shevalari tasnifida o‘zining qorluq-chigil va qipchoq lahjalariga xos qatlamlari, fonetik, leksik hamda grammatik o‘ziga xosliklari bilan ajralib turadi. Tadqiqotda hududiy dialektizmlarning adabiy til bilan munosabati, so‘z yasalishi va talaffuzdagi o‘zgarishlar lisoniy dalillar vositasida yoritilgan. Shuningdek, sheva elementlarining jonli tilda saqlanish tendensiyalari va ularning adabiy til boyishiga ko‘rsatadigan ta’siri ilmiy jihatdan baholangan.
References
1. To‘ychiboyev B., Hasanov B. O‘zbek dialektologiyasi. – Toshkent: "Abdulla Qodiriy nomidagi xalq merosi" nashriyoti, 2004.
2. Reshetov V. V., Shoabdurahmonov Sh. O‘zbek dialektologiyasi. – Toshkent: "O‘qituvchi", 1978.
3. Mirzayev M. O‘zbek tilining o‘g‘uz shevalari. – Toshkent: O‘zFA nashriyoti, 1969.
4. Shoabdurahmonov Sh. O‘zbek xalq shevalari lug‘ati. – Toshkent: "Fan", 1971.
5. Jo‘rayev B. Yuqori Qashqadaryo o‘zbek shevalarining lisoniy xususiyatlari (Surxondaryo shevalari bilan qiyosiy tahlil). – Toshkent: "Fan", 1989.
6. Ashirboyev S. O‘zbek dialektologiyasi (Ma’ruzalar matni). – Toshkent: TDPU, 2011.
7. Nazarov Q. O‘zbek xalq shevalari morfologiyasi. – Samarqand: SamDU nashri, 1994.
8. Mahmudov N., Xudoyberdiyev R. Hozirgi o‘zbek adabiy tili va jonli xalq tili munosabatlari // O‘zbek tili va adabiyoti jurnali. – Toshkent, 2018. – № 3. – B. 12-18.
9. Nafasov T. O‘zbekiston toponimlari izohli lug‘ati (Janubiy O‘zbekiston). – Toshkent: "O‘qituvchi", 1993. (Bu manba Surxondaryo hududiy so‘zlarining kelib chiqishini ko‘rsatish uchun juda muhim).
10. Daniyolov X. O‘zbek tili qipchoq shevalarining leksikasi. – Toshkent: "Fan", 1982. (Surxondaryodagi qipchoq lahjasi qatlamini asoslash uchun xizmat qiladi).
11. Xudoyberdiyev R. O‘zbek dialektologiyasi va lisoniy me’yor masalalari. – Toshkent: "Mumtoz so‘z", 2015. (Adabiy til va sheva munosabatlariga oid eng zamonaviy qarashlarni aks ettiradi).
