,,OʻTKAN KUNLAR” ROMANING LEKSIK SEMANTIK TAHLILI
Keywords:
Abdulla Qodiriy, „O‘tkan kunlar“ romani, leksik-semantik tahlil, tarixiy so‘zlar, arxaizmlar, diniy leksika, sotsial-maishiy terminlar, kontekstual ma’no, badiiy mahorat, o‘zbek adabiy tili tarixi.Abstract
Ushbu maqolada o‘zbek romanchiligining tamal toshi hisoblangan Abdulla Qodiriyning „O‘tkan kunlar“ romani leksik-semantik jihatdan tizimli tahlil qilinadi. Asarning til xususiyatlari, yozuvchi qo‘llagan so‘z va iboralarning ma’no qatlamlari, eskirgan so‘zlar (arxaizm va tarixiy so‘zlar), diniy-tasavvufiy leksika hamda sotsial-maishiy terminlarning semantik tabiati qiyosiy-tasviriy metod orqali yoritilgan. Tadqiqotda romanning lug‘at fondi XIX asr Turkiston ijtimoiy-siyosiy va madaniy hayoti bilan bog‘liq holda o‘rganilib, muallifning so‘z tanlash mahorati hamda asarning hozirgi o‘zbek adabiy tili shakllanishidagi o‘rni lisoniy dalillar vositasida asoslangan. Shuningdek, romandagi emotsional-ekspressiv bo‘yoqdor so‘zlar va frazeologizmlarning kontekstual ma’nolari ochib berilgan.
References
1. Qodiriy A. O‘tkan kunlar (Roman). – Toshkent: "Sharq" nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi bosh tahririyati, 2011.
2. Yo‘ldoshev B. Badiiy tasvir vositalarining leksik-semantik xususiyatlari (Abdulla Qodiriy asarlari misolida). – Toshkent: "Fan", 1986.
3. Qosimov B. Milliy uyg‘onish davri o‘zbek adabiyoti va tili masalalari. – Toshkent: "Ma’naviyat", 2002.
4. Doniyorov X., Yo‘ldoshev B. Badiiy nutq uslubi va leksikasi. – Toshkent: "O‘qituvchi", 1981.
5. Umarov E. Badiiy asar tili va tahlili masalalari. – Toshkent: ToshDU nashri, 1991.
6. Sultonov I. Abdulla Qodiriyning ijodiy laboratoriyasi. – Toshkent: "Badiiy adabiyot", 1961.
7. Abdurahmonov G‘., Rustamov A. Qadimiy turkiy til va badiiy matn semantikasi. – Toshkent: "O‘qituvchi", 1984.
8. Nazarov Q. Badiiy matnning lingvistik tahlili va semantik maydon muammosi. – Samarqand: SamDU, 2009.
9. Nafasov T. O‘zbekiston toponimlari izohli lug‘ati (Janubiy O‘zbekiston). – Toshkent: "O‘qituvchi", 1993.
10. Daniyolov X. O‘zbek tili qipchoq shevalarining leksikasi. – Toshkent: "Fan", 1982.
11. Xudoyberdiyev R. O‘zbek dialektologiyasi va lisoniy me’yor masalalari. – Toshkent: "Mumtoz so‘z", 2015.
