BRONXIAL ASTMA
Keywords:
Bronxial astma, bronxospazm, yallig‘lanish, IgE, allergen, mast hujayralar, gistamin, leykotrienlar, nafas yetishmovchiligi, xushtakli nafas, spirometriya, bronxlar gipereaktivligi, inhalyatsion terapiya, bronx obstruksiyasi, allergik reaksiya.Abstract
Bronxial astma — nafas yo‘llarining surunkali yallig‘lanish kasalligi bo‘lib, bronxlarning gipereaktivligi, qaytaruvchi obstruksiyasi va nafas olishning davriy buzilishi bilan xarakterlanadi. Ushbu kasallikda bronx devorida yallig‘lanish jarayoni rivojlanadi, shilliq qavat shishadi, bronx silliq mushaklari spazmga uchraydi va shilliq sekretsiyasi ortadi. Natijada nafas yo‘llari torayib, havo oqimi cheklanadi. Bronxial astma ko‘pincha allergik mexanizmlar bilan bog‘liq bo‘lib, IgE vositasidagi immun reaksiyalar muhim rol o‘ynaydi. Allergenga javoban mast hujayralardan gistamin, leykotrienlar va boshqa mediatorlar ajralib chiqadi, bu esa bronxospazm va yallig‘lanishni kuchaytiradi. Bundan tashqari, infeksiyalar, sovuq havo, jismoniy zo‘riqish, stress va ba’zi kimyoviy moddalar ham kasallikni qo‘zg‘atishi mumkin. Kasallik klinik jihatdan nafas qisishi, ekspirator hansirash, ko‘krak qafasida siqilish hissi va quruq yo‘tal bilan namoyon bo‘ladi. Astma xurujlari ko‘pincha kechasi yoki erta tongda kuchayadi. Og‘ir holatlarda bemorda nafas yetishmovchiligi rivojlanishi mumkin. Bronxial astma tashxisida spirometriya, pikflowmetriya va allergologik testlar qo‘llaniladi. Davolashda inhalyatsion glyukokortikoidlar, bronxolitiklar (beta-2 agonistlar), leykotrien retseptor antagonistlari va allergenlardan saqlanish muhim hisoblanadi. Kasallikni to‘liq davolab yuborish qiyin, ammo to‘g‘ri nazorat qilish orqali bemor normal hayot kechirishi mumkin.
References
1. Guyton A.C., Hall J.E. Textbook of Medical Physiology. Elsevier, 2021.
2. Ganong W.F. Review of Medical Physiology. McGraw-Hill, 2019.
3. Harrison’s Principles of Internal Medicine. McGraw-Hill Education, 2022.
4. Global Initiative for Asthma (GINA). Global Strategy for Asthma Management and Prevention, 2025 update.
5. Robbins & Cotran. Pathologic Basis of Disease. Elsevier, 2020.
6. Kumar V., Abbas A.K., Aster J.C. Robbins Basic Pathology. 2021.
7. Junqueira L.C., Carneiro J. Basic Histology: Text & Atlas. McGraw-Hill, 2018.
8. Boron W.F., Boulpaep E.L. Medical Physiology. Elsevier, 2022.
9. Tibbiy biokimyo (o‘quv qo‘llanma). O‘zbekiston tibbiyot oliy o‘quv yurtlari uchun, 2023.
10. Respirator kasalliklar bo‘yicha klinik qo‘llanma (O‘zR SSV materiallari). 2022
