O'PKANING INTERSTITSIAL KASALLIKLARI. FIBROZLANUVCHI ALVEOLIT.
Keywords:
O‘pkaning interstitsial kasalliklari, fibrozlanuvchi alveolit, idiopatik o‘pka fibrozi, alveola, interstitsial to‘qima, o‘pka fibrozi, surunkali yallig‘lanish, kollagen, fibroblast, gaz almashinuvi, nafas yetishmovchiligi, pnevmonofibroz, immunologik jarayonlar, kompyuter tomografiyasi, spirometriya, antifibrotik terapiya.Abstract
O‘pkaning interstitsial kasalliklari (O‘IK) — o‘pka to‘qimasining interstitsial qismi, ya’ni alveolalar oralig‘idagi biriktiruvchi to‘qima, qon tomirlar va alveolyar tuzilmalarni zararlovchi turli xil kasalliklar guruhidir. Ushbu kasalliklar o‘pka parenximasida yallig‘lanish jarayonlari, immunologik buzilishlar va fibroz rivojlanishi bilan kechadi. Natijada o‘pkaning elastikligi kamayadi, alveolalarda gaz almashinuvi buziladi va bemorda nafas yetishmovchiligi shakllanadi. O‘pkaning interstitsial kasalliklariga ko‘plab patologiyalar kiradi: idiopatik fibrozlanuvchi alveolit, sarkoidoz, biriktiruvchi to‘qima kasalliklari bilan bog‘liq o‘pka zararlanishlari, dori vositalari yoki kasbiy omillar ta’sirida yuzaga keladigan interstitsial o‘zgarishlar shular jumlasidandir. Ushbu kasalliklarning umumiy belgisi — o‘pka interstitsiyasida uzoq davom etuvchi yallig‘lanish va chandiqlanish jarayonlarining rivojlanishidir. Fibrozlanuvchi alveolit (idiopatik o‘pka fibrozi) — interstitsial o‘pka kasalliklarining eng muhim va og‘ir shakllaridan biri bo‘lib, alveolalar devorida surunkali yallig‘lanish, fibroblastlar faollashuvi va kollagen tolalarining ortiqcha hosil bo‘lishi natijasida o‘pka to‘qimasining fibrozga uchrashi bilan tavsiflanadi. Kasallikning aniq sababi to‘liq aniqlanmagan bo‘lsa-da, genetik moyillik, immun tizimidagi buzilishlar, atrof-muhit omillari va chekish kabi omillar uning rivojlanishida muhim rol o‘ynashi mumkin.
References
1. Harrison’s Principles of Internal Medicine. 21-nashr. McGraw-Hill Education, 2022.
2. Murray and Nadel’s Textbook of Respiratory Medicine. 7-nashr. Elsevier, 2021.
3. European Respiratory Society (ERS) Clinical Guidelines. Interstitial Lung Diseases va Idiopathic Pulmonary Fibrosis bo‘yicha tavsiyalar, 2022.
4. American Thoracic Society (ATS) Guidelines. Diagnosis and Management of Idiopathic Pulmonary Fibrosis, 2022.
5. Fishman’s Pulmonary Diseases and Disorders. 6-nashr. McGraw-Hill Education, 2023.
6. Robbins and Cotran Pathologic Basis of Disease. 10-nashr. Elsevier, 2021.
7. Guyton and Hall Textbook of Medical Physiology. 14-nashr. Elsevier, 2021.
8. Pulmonologiya asoslari. Oliy tibbiy ta’lim muassasalari uchun darslik. Toshkent, 2020.
9. Ichki kasalliklar propedevtikasi. Tibbiyot oliygohlari uchun o‘quv qo‘llanma. Toshkent, 2021.
10. Patologik anatomiya. Tibbiyot oliy ta’lim muassasalari uchun darslik. Toshkent, 2019.
11. Kumar & Clark’s Clinical Medicine. 10-nashr. Elsevier, 2021.
12. World Health Organization (WHO). Respiratory Diseases va surunkali o‘pka kasalliklari bo‘yicha materiallar, 2023.
