OPTIK TOLALI SENSORLARNING EKSTREMAL SHAROITLARDA ISHLASH BARQARORLIGINI OSHIRISH VA MEXANIK SHIKASTLANISHLAR VA UZILISHLARNING OLDINI OLISH TEXNOLOGIYALARI

Authors

  • Axmadxonov Afzaliddin Abduvosi o‘g‘li Author

Keywords:

Optik tolali texnologiyalar so‘nggi o‘n yilliklarda jadal rivojlanib, an’anaviy elektr va pyezoelektrik sensorlarga nisbatan o‘zining qator fundamental afzalliklarini namoyish etdi. Ularning elektromagnit xalaqitlariga ta’sirchan emasligi, kichik o‘lchamlari, uzoq masofalarga signal uzata olishi hamda bitta tola bo‘ylab bir vaqtning o‘zida ko‘plab nuqtalardan ma’lumot olish (multiplekslash) qobiliyati ularni noyob o‘lchov vositasiga aylantirdi. Hozirgi kunda bu texnologiyalar aerokosmik soha, neft va gaz sanoati, shuningdek, ko‘priklar, to‘g‘onlar kabi yirik muhandislik obyektlarining strukturaviy yaxlitligini uzluksiz monitoring qilishda (Structural Health Monitoring - SHM) keng qo‘llanilmoqda.

Abstract

Ushbu maqolada optik tolali sensorlarning (OTS) ekstremal sharoitlarda — yuqori harorat, kuchli mexanik bosim, tebranishlar va kimyoviy agressiv muhitlarda ishlash barqarorligini oshirish masalalari tahlil qilinadi. Optik tolalarning asosiy qismi bo‘lgan silikat shishasining mo‘rtligi ularning amaliyotda uzilishi va mikrobukilishlarga moyilligini keltirib chiqaradi. Maqolada mexanik shikastlanishlarning oldini olishga qaratilgan zamonaviy himoya qoplamalari, tolalarni qadoqlash arxitekturalari hamda signallarni yo‘qotishsiz qabul qilish texnologiyalari ko‘rib chiqiladi. Ishning asosiy maqsadi — murakkab muhandislik inshootlari va og‘ir sanoat obyektlarida optik tolali sensorlarning uzoq muddatli va ishonchli ishlashini ta’minlovchi muhandislik yechimlarini tizimlashtirishdan iborat.

References

1. Bao, X., & Chen, L. (2012). Recent progress in distributed fiber optic sensors. Sensors, 12(7), 8601-8639.

2. Barrias, A., Casas, J. R., & Villalba, S. (2016). A review of distributed optical fiber sensors for civil engineering applications. Sensors, 16(5), 748.

3. Glaesemann, G. S. (2017). Mechanical reliability of optical fibers. In Specialty Optical Fibers Handbook (pp. 653-673). Academic Press.

4. Krohn, D. A., MacDougall, T. W., & Mendez, A. (2014). Fiber Optic Sensors: Fundamentals and Applications (4th ed.). SPIE Press.

5. Li, D. S., Li, H. N., Ren, L., & Sun, M. (2006). Strain transferring analysis of fiber Bragg grating sensors. Optical Engineering, 45(2), 024402.

6. Majumder, M., Gangopadhyay, T. K., Chakraborty, A. K., Dasgupta, K., & Bhattacharya, D. K. (2008). Fibre Bragg gratings in structural health monitoring—Present status and applications. Sensors and Actuators A: Physical, 147(1), 150-164.

7. Mihailov, S. J. (2012). Fiber Bragg grating sensors for harsh environments. Sensors, 12(2), 1898-1918.

8. Udd, E., & Spillman, W. B. (2011). Fiber Optic Sensors: An Introduction for Engineers and Scientists (2nd ed.). John Wiley & Sons.

9. Wang, H., Xiang, P., & Jiang, L. (2016). Strain transfer theory of industrialized optical fiber sensors. Journal of Civil Structural Health Monitoring, 6(4), 523-533.

10. Ye, X. W., Su, Y. H., & Han, J. P. (2014). Structural health monitoring of civil infrastructure using optical fiber sensing technology: A comprehensive review. The Scientific World Journal, 2014, 652329.

Published

2026-07-03

How to Cite

[1]
2026. OPTIK TOLALI SENSORLARNING EKSTREMAL SHAROITLARDA ISHLASH BARQARORLIGINI OSHIRISH VA MEXANIK SHIKASTLANISHLAR VA UZILISHLARNING OLDINI OLISH TEXNOLOGIYALARI. Ustozlar uchun. 99, 1 (Jul. 2026), 108–120.