O‘ZBEK TILIDA METAFORALAR QO‘LLANILISHI: AN’ANAVIY ADABIYOT VA IJTIMOIY TARMOQLAR QIYOSIY TAHLILI
Keywords:
Metafora, o‘zbek tili, an’anaviy adabiyot, ijtimoiy tarmoqlar, qiyosiy tahlil, kognitiv metafora, mumtoz she’riyat, raqamli diskurs, lingvopoetika.Abstract
Metafora tilning eng muhim badiiy va kognitiv vositalaridan biri bo‘lib, fikrni obrazli ifodalashga xizmat qiladi. Ushbu tadqiqot o‘zbek tilida metaforalarning an’anaviy adabiyot (Alisher Navoiy, Bobur va boshqalar) va zamonaviy ijtimoiy tarmoqlardagi qo‘llanilishini qiyosiy tahlil qiladi. 300 dan ortiq misol (mumtoz she’riyat va Telegram, Instagram, TikTok postlari) asosida tahlil o‘tkazildi. Natijalar shuni ko‘rsatdiki, an’anaviy adabiyotda tabiat, muhabbat va ruhiy-ma’naviy mavzular ustun bo‘lsa (gul-bulbul, oy-yulduz metaforalari), ijtimoiy tarmoqlarda esa texnologiya, ijtimoiy hayot va emotsional holatlar ( “hayot – yo‘l”, “ong – ekran”, “vaqt – oqim”) metaforalari ko‘p uchraydi. Tadqiqot metaforalarning madaniy va raqamli transformatsiyasini ochib beradi hamda tilshunoslik va adabiyotshunoslik uchun amaliy ahamiyatga ega. Ish tadqiqot metodologiyasi doirasida korpus tahlili va qiyosiy usullarni qo‘llash ko‘nikmalarini namoyon etadi.
References
[1].Lakoff, G., & Johnson, M. (1980). Metaphors We Live By. University of Chicago Press.
[2].Navoiy, A. (Xamsa va Devon asarlari). Kabulova, U. (metaforalar bo‘yicha tadqiqotlar).
Polvannazirova, S. va boshq. (2025). [3].Raqamli diskursdagi metaforalar. [4.]O‘zbek tilshunosligi jurnallari (2024–2026).
Rahmatullayev, Sh. O‘zbek tili lug‘ati va metafora nazariyasi.
