GURUHLARARO MUNOSABATLAR VA ZIDDIYATLAR
Keywords:
Guruhlararo ziddiyat, ijtimoiy identitet, stereotiplar, guruh identifikatsiyasi, ijtimoiy ta’sir, konflikt nazariyalari, resurslar uchun raqobat, ijtimoiy normalar, stereotiplarni kamaytirish, hamkorlik va kontakt, diskriminatsiya, empirik tadqiqotlar, intergroup threat, ziddiyatlarni boshqarish, ijtimoiy barqarorlikAbstract
Ushbu maqola guruhlararo munosabatlar va ularni kelib chiqishidagi ziddiyatlar nazariy va amaliy jihatlarini kompleks tarzda tahlil qiladi. Tadqiqotda ijtimoiy shaxsiyat va guruh identifikatsiyasi (Social Identity Theory), resurslar uchun raqobat (Realistic Conflict Theory), tahdid va stereotiplash (Intergroup Threat Theory) hamda kontakt va dialog orqali ziddiyatlarni yumshatish (Contact Hypothesis) kabi asosiy nazariyalar integratsiyalangan yondashuvda ko‘rib chiqiladi. Maqola guruhlararo ziddiyatlarning makro (siyosiy-iqtisodiy, madaniy) va mikro (shaxslararo stereotiplar, noto‘g‘ri kommunikatsiya) omillari o‘rtasidagi o‘zaro taʼsirni empirik dalillar va eksperimental/nazoratli tadqiqotlar natijalari asosida yoritadi. Metodologik jihatdan ishlarda aralash usullar (mixed methods) — kvantitativ so‘rovlar, tajriba dizaynlari va sifatli intervyu-obektiv kuzatuvlar — qo‘llanilishi taklif etiladi, bu esa muammoning ham korrelyatsion, ham sabab-oqibat tomonlarini aniqlash imkonini beradi. Maqola shuningdek guruhlararo stereotiplar, farazlar va ijtimoiy identitet mexanizmlarining ziddiyat keltirib chiqarishdagi roli, shuningdek uning kamaytirish strategiyalari (kontakt, hamkorlik, adolatli muomalalar, ijtimoiy normalarni o‘zgartirish) haqida aniq tavsiyalar beradi. Amaliy natijalar taʼlim, siyosat, fuqarolik jamiyati va tashkilot psixologiyasi sohalarida ziddiyatlarni oldini olish hamda integratsiyalashgan ijtimoiy siyosat ishlab chiqishda foydalanish uchun moʻljallangan.
References
1. Tajfel, H., & Turner, J. C. The Social Identity Theory of Intergroup Behavior. Psychology of Intergroup Relations, 1979.
2. Sherif, M. Group Conflict and Co-operation: Their Social Psychology. Routledge & Kegan Paul, 1966.
3. Allport, G. W. The Nature of Prejudice. Addison-Wesley, 1954.
4. Greenberg, J., Solomon, S., & Pyszczynski, T. Terror Management Theory of Self-Esteem and Social Behavior. Advances in Experimental Social Psychology, 1986.
5. Brewer, M. B. Ingroup Identification and Intergroup Conflict. Social Psychology Quarterly, 1999.
