O’PKA TO’QIMALARINING HAVO IFLOSLANISHIGA JAVOBAN GISTOLOGIK O’ZGARISHLARI
Keywords:
PM2.5, o‘pka to‘qimalari, gistologik o‘zgarishlar, alveolyar shikastlanish, oksidlovchi stress, yallig‘lanish, interstitsial fibroz, pnevmotsitlar.Abstract
Ushbu maqolada PM2.5 turkumiga mansub mayda zarrachalarning o‘pka to‘qimalariga ko‘rsatadigan ta’siri gistologik nuqtayi nazardan yoritildi. Havodagi ushbu zarrachalar o‘zining kichik o‘lchami tufayli alveolalargacha bemalol kirib borishi, epiteliy hujayralari membranasini shikastlashi, oksidlovchi stressni kuchaytirishi va yallig‘lanish jarayonlarini faollashtirishi bilan ajralib turadi. Tahlil jarayonida o‘pka to‘qimalarida alveolyar septalarning qalinlashuvi, II-tur pnevmotsitlarning proliferatsiyasi, interstitsial yallig‘lanish infiltrati, kapillyar endotelining shishishi, shuningdek kollagen tolalarining ortishi kabi morfologik belgilar aniqlangan. Ushbu o‘zgarishlar to‘qimalarda surunkali inflammasiya va fibroz jarayonlarining shakllanishiga zamin yaratadi. PM2.5 ta’siri ostida kechuvchi bu patologik mexanizmlar nafas yo‘llarining himoya funksiyasini susaytirib, surunkali obstruktiv o‘pka kasalligi, astmatik sindromlar va interstitsial fibroz rivojlanish xavfini oshiradi. Maqola ushbu jarayonlarning gistomorfologik asoslarini tizimli tahlil qilish orqali PM2.5ning o‘pkaga zarar yetkazish mexanizmlarini chuqurroq anglashga xizmat qiladi hamda ekologik omillarning sog‘liq uchun xavfliligini ilmiy asosda baholashga yordam beradi.
References
1. PM2.5 induces lung inflammation and fibrosis via airway smooth muscle cell expression of the Wnt5a/JNK pathway. J Thorac Dis. 2023;15(3):1452–1464. Available from: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38090309/
2. PM2.5 induced pulmonary fibrosis in vivo and in vitro. Respir Toxicol. 2018;34:67–78. Available from: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30597315/
3. Effects of PM2.5 on Chronic Airway Diseases: A Review of Research Progress. Atmosphere. 2020;12(8):1068. Available from: https://www.mdpi.com/2073-4433/12/8/1068
4. Relationship between fine particulate matter (PM2.5) concentration and risk of hospitalization due to chronic obstructive pulmonary disease: a systematic review and meta-analysis. PMC. 2023;18:201–215. Available from: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10641956/
5. Association of Particulate Matter Exposure With Lung Function and Mortality Among Patients With Fibrotic Interstitial Lung Disease. JAMA Intern Med. 2025;185(4):452–461. Available from: https://jamanetwork.com/journals/jamainternalmedicine/fullarticle/2797557
6. Komilova N, Salomova F, Toshmatova G. The impact of urban air pollution on human health. Journal of Environmental Health Studies. 2023;10(2):45–57. Available from: https://journals.uran.ua/index.php/2307-0404/article/view/289221
7. Salomova F, Toshmatova G. Monitoring of air pollution in Uzbekistan. American Journal of Environmental Research. 2023;13(4):120–134. Available from: https://americanjournal.org/index.php/ajper/article/view/660
8. Yuldasheva F, Sherkuzieva G. Influence of air pollution in Uzbekistan on the well-being of TMA students. American Journal of Research in Humanities and Social Sciences. 2025;8(1):15–28. Available from: https://americanjournal.org/index.php/ajrhss/article/view/2768
9. Toshturdiyev N. Increase in airborne particulate matter in industrial areas and its medical-biological impact on public health. European International Journal of Medical Research. 2024;12(2):33–46. Available from: https://eijmr.org/index.php/eijmr/article/view/3356
10. PM2.5, PM2.5-related air pollutants, health hazards and impacts on respiratory and cardiovascular disorders and diseases: systematic review and meta-analysis. J Lung Pulm Res. 2019;6(2):205–219. Available from: https://medcraveonline.com/JLPRR/JLPRR-06-00205.pdf