KOMPYUTER VIRUSLARI HAQIDA TUSHUNCHA, ULARNING TURLARI VA ANTIVIRUS DASTURLAR
Keywords:
kompyuter viruslari, kiberxavfsizlik, ransomware, troyan dasturlar, antivirus texnologiyalari, iqtisodiy zarar, raqamli iqtisodiyot, O‘zbekiston.Abstract
Maqolada kompyuter viruslarining texnik mohiyati, tarixiy rivojlanishi, zamonaviy turlari va ularga qarshi kurash vositalari iqtisodiyotdagi axborot-kommunikatsiya texnologiyalari (AKT) kontekstida tahlil qilinadi. Viruslarning iqtisodiy zarar ko‘rsatkichlari, O‘zbekiston sharoitidagi real holatlar va milliy iqtisodiyotga ta’siri statistik ma’lumotlar bilan asoslanadi. Antivirus dasturlarining evolyutsiyasi, ishlash printsiplari va iqtisodiy samaradorligi ko‘rib chiqilib, O‘zbekiston korxonalari va davlat idoralari uchun amaliy takliflar beriladi.
References
1. Cohen, F. (1987). Computer viruses: Theory and experiments. *Computers & Security, 6*(1), 22–35.
2. Cybersecurity Ventures. (2025). *Cybercrime to cost the world $10.5 trillion annually by 2025*. Cybercrime Magazine. https://cybersecurityventures.com/cybercrime-damage-costs-10-trillion-by-2025/
3. Dadabayeva, R. A. va boshq. (2023). *Iqtisodiyotda axborot-kommunikatsiya texnologiyalari va tizimlari*. Toshkent: Renessans.
4. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Administratsiyasi. (2020). *Raqamli O‘zbekiston – 2030 strategiyasi*. Toshkent.
5. SpecialEurasia. (2025, January 15). *Rising cybercrime alarms Uzbekistan’s national security*. https://www.specialeurasia.com/2025/01/15/uzbekistan-cybercrime/
6. Suyarov, A. M. (2022). *Axborot texnologiyalari va xavfsizlik tizimlari*. Toshkent: O‘zbekiston Milliy Universiteti nashriyoti.
7. Suyarov, A. M. (2023). Iqtisodiyotda raqamli texnologiyalar va kiberxavflar. *Toshkent Davlat Iqtisodiyot Universiteti ilmiy jurnali, 4*(2), 45–58.
8. UZCERT. (2023). *2023-yil III chorak kiberhujumlar statistikasi*. Toshkent: Davlat axborot xavfsizligi markazi. https://uzcert.uz/reports/2023-q3
9. UZCERT. (2024). *2024-yil kiberxavfsizlik holati bo‘yicha yillik hisobot*. Toshkent.
10. O‘zbekiston Respublikasi Davlat xavfsizlik xizmati. (2023). *2022-yil yakuni bo‘yicha kiberxavfsizlik holati haqida hisobot*. Toshkent.
