SOʻZ SEMANTIKASIDA IJTIMOIY CHEKLOVLAR
Keywords:
so‘z semantikasi, ijtimoiy cheklovlar, til va jamiyat, semantik chegaralar, axloqiy me’yorlar, madaniy qadriyatlar, nutq etiketi, rasmiy va norasmiy til, til taraqqiyoti, so‘z ma’nosiAbstract
So‘z semantikasida ijtimoiy cheklovlar masalasi tilshunoslikda ham nazariy, ham amaliy ahamiyat kasb etadi. Xususan, har bir til birgina grammatik tizim yoki so‘z boyligi bilan emas, balki uning jamiyat hayotiga, ijtimoiy-tarixiy tajribasiga, milliy mentalitetiga muvofiq shakllangan ko‘p qirrali semantik chegaralar tizimi bilan o‘ziga xoslik kasb etadi. So‘zning semantikasi jamiyat a’zolari uchun nafaqat ma’no nuqtayi nazaridan, balki ularning bir-biriga bo‘lgan munosabati, qadriyatlari va axloqiy me’yorlariga muvofiq holda ham bir qancha chegaralar, ya’ni cheklovlarni o‘z ichiga oladi. Til ijtimoiy hodisa bo‘lib, uning faoliyatida turli jamiyat qatlamlari, ijtimoiy-estetik, axloqiy, diniy, madaniy va siyosiy cheklovlar o‘rnatiladi. Bu cheklovlar esa so‘zning yashash muhitini, ishlatilish imkoniyatlarini, ba’zi hollarda esa hatto uning semantik maydonini belgilab beradi.
References
1. Abdurashidov, O. (2020). “So‘z ma’nodoshligi va ijtimoiy faktorlar”. O‘zbek tili va adabiyoti, 3(1), 15-23.
2. Begmatova, N. (2021). “Ijtimoiy omillar ta’sirida semantik o‘zgarishlar”. Til va adabiyot ta’limi, 5(1), 112-119.
3. Karimov, F. (2018). “Leksik-semantik birliklarning ijtimoiy cheklovlari”. O‘zbekiston filologiyasi, 2(3), 21-28.
4. Mirzayev, S. (2022). “So‘z tovushining ijtimoiy va semantik cheklovlari”. Ilmiy izlanishlar, 6(2), 80-86.
5. Nazarov, T. (2017). “O‘zbek tilida axloqiy me’yorlar va semantik tafovutlar”. Filologiya va tillarni o‘qitish, 2(4), 35-42.
6. O‘tkurova, G. (2018). “Ijtimoiy cheklovlarning leksik tizimga ta’siri”. O‘zbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi xabarlari, 4(1), 49-56.
7. Rustamova, D. (2020). “Madaniy qadriyatlar va til semantikasi”. O‘zbek tili va adabiyoti, 4(2), 71-78.
8. Salimova, M. (2019). “Jamiyatda nutq etiketi va ijtimoiy chegaralar”. Zamonaviy filologiya, 3(3), 60-68.
