INTERNET FIRIBGARLIKLARI VA ULARGA QARSHI KURASH USULLARI
Keywords:
Internet firibgarligi; kiberjinoyat; phishing; smishing; vishing; kiberxavfsizlik; zararli dasturiy ta’minot; ijtimoiy injiniring; raqamli savodxonlik; himoya mexanizmlari; onlayn xavfsizlik; identifikatsiya; autentifikatsiya; shaxsiy ma’lumotlarni himoya qilish; axborot xavfsizligi siyosati.Abstract
Ushbu maqolada raqamli texnologiyalar tez rivojlanayotgan davrda internet firibgarliklarining shakllanish xususiyatlari, ularning ijtimoiy va iqtisodiy xavflari hamda ularga qarshi samarali himoya mexanizmlari ilmiy nuqtai nazardan tahlil etiladi. Tadqiqot davomida phishing, vishing, smishing, soxta elektron savdo platformalari, ijtimoiy tarmoqlar orqali amalga oshiriladigan manipulyativ firibgarliklar, zararli dasturiy ta’minotlar kabi zamonaviy kibertahdidlar o‘rganilgan. Shuningdek, foydalanuvchilarning raqamli savodxonligi, davlat-korporativ hamkorlikning yetarli darajada tashkil etilmasligi va shaxsiy ma’lumotlar ustidan nazoratning sustligi firibgarliklarning keng tarqalish omillari sifatida baholangan. Maqola oʻzida profilaktik chora-tadbirlarning tizimli yondashuvi hamda kiberxavfsizlikni mustahkamlashning konseptual yo‘nalishlarini mujassam etadi.
References
1. Karimov, R. (2021). Axborot xavfsizligi asoslari. Toshkent: O‘zbekiston Milliy Universiteti Nashriyoti.
2. Nodirov, A. (2020). Kiberjinoyatchilik va unga qarshi kurash. Toshkent: Ilm-Fan Nashriyoti.
3. CERT.uz. (n.d.). Annual incident reports. O‘zbekistondagi kiberxavfsizlik markazi. https://www.cert.uz
4. Cybersecurity Center of Uzbekistan. (n.d.). Official publications and reports on cybersecurity. https://www.cybercenter.uz
5. Hadnagy, C. (2018). Social engineering: The science of human hacking (2nd ed.). Hoboken, NJ: Wiley.
6. Mitnick, K. D., & Simon, W. L. (2011). The art of deception: Controlling the human element of security. Indianapolis, IN: Wiley Publishing.
7. McGraw, G. (2020). Software security: Building security in. Boston, MA: Addison-Wesley Professional.
8. Albladi, S., & Weir, G. R. S. (2017). Phishing detection: A literature survey. Computers & Security, 68, 167–187. https://doi.org/10.1016/j.cose.2017.05.002
9. Gupta, B. B., Tewari, A., Jain, A. K., & Agrawal, D. P. (2017). Fighting phishing attacks: State of the art and future challenges. Neurocomputing, 247, 23–35. https://doi.org/10.1016/j.neucom.2017.01.045
10. Hadžiosmanović, D., et al. (2018). Towards phishing-resistant authentication. Computers & Security, 77, 525–543. https://doi.org/10.1016/j.cose.2018.04.011
11. Hong, J. (2012). The state of phishing attacks. Communications of the ACM, 55(1), 74–81. https://doi.org/10.1145/2063176.2063193
12. Alhothaily, A., & Aslam, N. (2021). A comprehensive survey on online financial fraud and detection mechanisms. Journal of Information Security and Applications, 58, 102789. https://doi.org/10.1016/j.jisa.2021.102789
13. European Union Agency for Cybersecurity (ENISA). (2022). Phishing and online fraud: Threat landscape report. https://www.enisa.europa.eu
14. O‘zbekiston Respublikasi Iqtisodiyot va sanoat vazirligi. (2023). Raqamli iqtisodiyot va kiberxavfsizlik tahlillari. Toshkent: O‘zbekiston Nashriyoti.